'Oogst' van Jean Brusselmans (1934)
Artikel luisteren
5min
Meer info
Bozar in Brussel toont zo’n 120 schilderijen en tekeningen van de Vlaamse kunstenaar Jean Brusselmans, die zijn dagelijkse werkelijkheid in Brussel en Dilbeek een heel eigen, moderne draai gaf. De expo opent onder een slecht gesternte: Bozar krijgt vanaf 2027 geen subsidies meer van de Vlaamse overheid.
Een wel zeer ongelukkige samenloop: net op het moment dat in Bozar de tentoonstelling ‘Jean Brusselmans. Schilder van nature’ opent, krijgt het Brusselse kunstencentrum te horen dat alle Vlaamse subsidies geschrapt worden. En dat terwijl minister van Cultuur Caroline Gennez in het voorwoord van de catalogus schrijft: "Bozar heeft een rijke traditie opgebouwd van grote overzichtstentoonstellingen van Vlaamse kunstenaars".
Voor de expo zijn zo’n 120 schilderijen, etsen en tekeningen van Jean Brusselmans samengebracht uit vele Vlaamse musea, zoals het KMSKA, het MSK, het Groeningemuseum en voorts ook uit Brusselse en Waalse musea én uit privécollecties. Sommige werken zaten in depots en zijn al tientallen jaren niet meer getoond.
Het is een buitenkans om al dat werk van Jean Brusselmans samen te zien. “We hopen dat ook een jonge generatie hem ontdekt. Hij heeft al veel jonge kunstenaars geïnspireerd”, zegt curator Ann Geeraerts. Een van hen is Kristof Santy, die speciaal voor deze expo een eigen monumentale interpretatie brengt van decors die Brusselmans ooit schilderde.
Jean Brusselmans (1884-1953) werd in een zeer bescheiden milieu geboren in Brussel, als zoon van een kleermaker en een naaister met anarchistische sympathieën. Jean kwam na een dozijn adressen in Dilbeek terecht, waar hij zijn huisje ‘De Kouden Haard’ noemde. Het was armoe troef; zijn echtgenote Marie overleed jong.
Tekening van Jean Brusselmans
In de vele interieurs en stillevens in de tentoonstelling zie je hoe Brusselmans huis-, tuin- en keukenthema’s omarmde. “Hij schilderde de wereld rond zich, heel letterlijk. Objecten die elke dag door zijn handen gingen, zoals een rode koffiekan of een bord met een haring. Zijn werk is modest en sober", zegt Ann Geeraerts. Grappig zijn de behangpapiermotieven of de sneetjes Brussels ‘bloedpanch’ of bloedworst.
Kunst bestaat hierin, licht te geven aan alle dingen, ook aan de ondankbaarste en aan de armste
Jean Brusselmans
Al die dagelijkse voorwerpen schikte en herschikte Brusselmans op het doek. “Door die herhaling kwam hij tot een altijd maar betere compositie.” Heel bijzonder is dat er in de tentoonstelling ook enkele onafgewerkte schilderijen van Brusselmans te zien zijn: “Interessant, omdat we de kunstenaar zien denken, op zijn stappen terugkeren, ploeteren, de compositie vormgeven. Dat maakt hem eerlijk en authentiek.”
'Groot interieur' van Jean Brusselmans (1939)
Wie van hokjes en etiketten houdt, is eraan voor de moeite bij Brusselmans. “Hij keek heel goed naar de stromingen van zijn tijd en hij pikte van iedereen wel iets mee: de kleur van de Brabantse fauvisten, de bonkige figuren van de expressionisten, de kleurvakken en geometrische vormen van de abstracte kunst”, legt Ann Geeraerts uit.
Zijn hoogstpersoonlijke mix is een “eigenzinnige beeldtaal die aanspreekt, kleurrijk en herkenbaar. Maar ook gelaagd met veel complexiteit. Het is dat spanningsveld dat zijn werk zo interessant maakt.”
"Brusselmans maakt geen onderscheid tussen zijn vrouw, een rode kan of een bos bloemen. Het gaat hem om de vorm en de kleur.” En dat levert schilderijen als filmstills op, met een dramatisch effect.
'De vrouw van de kunstenaar' van Jean Brusselmans (1947)
Typisch Brusselmans zijn ook de landschappen, zinderend van zonlicht, of de stormachtige zeezichten. Wie goed kijkt, ziet dat hij in 1 schilderij allerlei technieken gebruikt, zegt Ann Geeraerts. “Zijn spel met verf is ongelooflijk. Kijk naar die luchten en de golven, waar de verf in dikke klodders op ligt. Bloesems schildert hij met dikke knopjes verf.” Op andere plaatsen is de verf net heel vlak, als een vluchtige schets.
'Storm' van Jean Brusselmans (1936)
Bozar brengt Brusselmans ook in dialoog met werken van andere kunstenaars zoals Piet Mondriaan, Constant Permeke of Fernand Léger. Er is ook een aantal boeiende tekeningen en etsen van Brusselmans te zien.
Brusselmans en Bozar: een geschiedenis die ver teruggaat in de tijd. Zijn eerste solotentoonstelling bracht hij in het Paleis voor Schone Kunsten in 1931 en er volgden er nog vele. Brusselmans ontwierp ook theaterdecors voor opera's. Nu is hij er terug voor de eerste grote retrospectieve in 45 jaar.
'Het bad van de vagebonden' van Jean Brusselmans (1936). Speelt zich af aan het kanaal tussen Molenbeek en Anderlecht, met in de achtergrond het Brusselse stadhuis, de kathedraal en het justitiepaleis
Jean Brusselmans aan het werk
'Grote lente' van Jean Brusselmans (1938)