Het stofgehalte in de atmosfeer is de afgelopen twintig jaar flink gedaald. Dat is goed nieuws voor onze longen, maar kan zorgen voor een sterkere opwarming van de aarde.
Met satellieten kunnen onderzoekers de ontwikkeling van de hoeveelheid stof op aarde meten. Maar het is lastig om het stof, de vaste deeltjes die door de lucht zweven, te onderscheiden van andere typen luchtdeeltjes zoals rook en vervuiling.
Om in beeld te krijgen hoe de zaken er voorstaan, bundelden meteoroloog Ashok Gupta en zijn collega’s van de Universiteit van Californië Los Angeles informatie van vier satellieten en drie databanken met informatie over luchtdeeltjes in de atmosfeer. De satellietgegevens besloegen de periode van 2003 tot 2023. Deze gegevens legden ze ter check naast gegevens van meetlocaties op de grond.
LEES OOK
'We hebben onze gewassen vertroeteld'
Onze gewassen ervaren steeds meer stress. Geen mentale, uiteraard, maar fysiek ...
Alle bronnen lieten hetzelfde zien: het is minder stoffig geworden op aarde. Het team schatte dat de hoeveelheid stof wereldwijd met zo’n 10 procent is afgenomen gedurende deze periode.
Stoffige boel
Het stof waar het om gaat, stuift op van de grond en kan enorme hoogtes bereiken. Het meeste verzamelt zich tot op een hoogte van grofweg 6 kilometer. Hieronder valt ook het stof dat tijdens hevige stormen opwaait en het stof dat iedere dag uit woestijnen vrijkomt.
Een eerste analyse doet vermoeden dat de stofafname grotendeels komt door een afzwakking van de winden aan het aardoppervlak. ‘De hoeveelheid stof die opwaait, hangt heel erg af van de windsnelheid. Zelfs een lichte verzwakking van de windsnelheid kan de hoeveelheid stof in de lucht drastisch verminderen’, zegt Gupta. ‘Een toename van vegetatie – vergroening – is een andere waarschijnlijke factor. Dat geldt met name in Azië, en dan vooral in China.’
Stof heeft een verkoelend effect op de aarde, doordat het zonlicht reflecteert. Als het stofgehalte daalt, gaat dit verkoelende effect deels verloren. Het stof beïnvloedt ook wolken en regenval, waaronder moessoncirculaties: perioden met veel regen die worden afgewisseld met tijden van extreme droogte. Daarnaast vervoert het ook voedingsstoffen als ijzer en fosfor die oceanen verrijken en bossen bemesten.
Achter de wolken schijnt de zon
‘Een blijvende stofvermindering werkt dus door op al deze aspecten’, zegt Gupta. Maar vanuit het perspectief van de volksgezondheid is de afname juist goed nieuws. ‘Vooral voor de miljoenen mensen die wonen in stoffige regio’s zoals de Sahel, het Midden-Oosten en Noord-China’, zegt Gupta.
Klimaatwetenschapper Tegan Clark van de Australische Nationale Universiteit in Canberra zegt dat beter landbeheer en het vergroenen van uitgedroogd land mogelijk bijdragen aan de stofdaling. ‘In het westen van New South Wales in Australië heeft duurzaam landbeheer geleid tot meer groen. Dit is noodzakelijk om winderosie, het wegblazen van deeltjes door de wind, te verminderen.’ In China is er het Great Green Wall-project, waarbij vegetatie aangeplant wordt om zo uitdroging van land en winderosie in het noorden van China tegen te gaan. ‘Er is bewijs dat dit de frequentie van stofstormen heeft laten dalen’, aldus Clark.
Over de auteur
