Een goede nachtrust is belangrijk voor je gezondheid, maar is lang niet altijd vanzelfsprekend. Van doorwaakte nachten tot nachtangsten, er zijn heel wat slaapstoornissen. In deze aflevering: hoe ga je om met slaapapneu?
1 oktober 2026
De warmte, een volle blaas of een onverwacht geluid. Het is heel normaal om plotseling wakker te schrikken, en gelukkig is het ook helemaal niet erg. Maar stel dat je wakker wordt met het gevoel dat je niet kunt ademen? Bij mensen met slaapapneu gebeurt dat nacht na nacht. En dat kan serieuze gevolgen hebben.
Ademstops
Hoewel je een slaper herkent aan een rustige diepe ademhaling, heeft ook iedereen wel eens dat de ademhaling tijdens de slaap minder diep is, of soms zelfs helemaal stopt. Dat komt doordat je bovenste luchtweg zich vernauwt, en vaak gaat het gepaard met snurken. Je hersenen merken dat er te veel koolstofdioxide ophoopt in het bloed en schrikken daar wakker van.
Naarmate we ouder worden, kan het gebeuren dat we meer en meer van die ademstops doormaken. “We zien we dat de stevigheid van het weefsel in de neus-keelholte afneemt met de jaren”, zegt Lisette Venekamp, longarts-somnoloog en medisch directeur van het Nederlands Slaap Instituut. “Ook overgewicht en hormonale veranderingen, bijvoorbeeld de overgang, kunnen slapper weefsel veroorzaken. Tijdens onze slaap kan dat weefsel inzakken. Dat blokkeert de luchtweg, met een ademstop als gevolg.”
Als zo’n ademstop vaker voorkomt, minimaal vijf keer per uur en tien seconden of langer, dan noemen we dat slaapapneu. In Nederland zijn er ruim een half miljoen mensen met de aandoening. Sommigen hebben er weinig last van, anderen hebben wel honderd keer per uur een ademstop.
Lisette Venekamp doet als longarts-somnoloog en medisch directeur van het Nederlands Slaap Instituut onderzoek naar apneu.
Nederlands Slaap InstituutHersenmist
Je kunt je voorstellen dat zoveel ademstops gevolgen kunnen hebben voor de slaapkwaliteit, zegt Venekamp. “Je slaapt onrustig en schrikt steeds wakker. Of je lijkt wel goed door te slapen, maar bent ’s ochtends helemaal niet uitgerust. Probeer maar eens een uur lang elke minuut twintig seconden je adem in te houden. Dat hou je niet vol.”
Dat langdurige gebrek aan zuurstof en de verstoorde slaapkwaliteit kunnen gezondheidsklachten geven. Je rust niet uit, dus ontwikkelen sommigen concentratie- en geheugenproblemen. “Mensen noemen dat ook wel brain fog”, zegt Venekamp. “Bovendien kun je overdag in slaap vallen. Dat kan gevaarlijk zijn, bijvoorbeeld als dat achter het stuur gebeurt.” Andere mensen zijn vooral vermoeid of hebben hoofdpijn, vooral als ze net wakker zijn.
Diagnosetijd
Bovendien veroorzaakt slaapapneu stress. “We zien in slaaponderzoek dat ademstops kunnen leiden tot een verhoogde hartslag en bloeddruk”, zegt Venekamp. “Het is een soort schrikreactie. Die constante stress leidt tot een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, hartritmestoornissen en vaataandoeningen.”
Omdat de meeste klachten niet erg specifiek zijn, is de tijd tot een diagnose met vijf tot acht jaar vaak lang. Het is ook mogelijk dat je geen klachten ontwikkelt. “Huisartsen en specialisten kennen de aandoening wel, maar herkennen het niet altijd meteen”, zegt Venekamp. “Als er geen duidelijke andere oorzaak is voor de klachten, is het goed om de aandoening te kunnen herkennen. Je wil voorkomen dat je de diagnose mist.”
Behandelingen
Lichte slaapapneu is vaak prima te verhelpen. Als het enkel voorkomt als je op je rug ligt, kun je met positietherapie simpelweg voorkomen dat je op je rug slaapt. Daar zijn geen bijzondere apparaten voor nodig, zegt Venekamp. “Een rugzakje met een tennisbal is vaak al genoeg om jezelf aan te wennen om op je zij te gaan liggen. Maar je kunt ook de hoogte van je kussen aanpassen, waardoor je kaak minder naar achteren zakt.” Bij lichte tot matige slaapapneu is een MRA (mandibulair repositie-apparaat) ook een goede optie. Dat is een beugel die je onderkaak naar voren houdt, waardoor je tong niet in je keelholte zakt.
Tenslotte is er nog CPAP (Continuous Positive Airway Pressure). Een CPAP-of overdrukmasker op de neus zorgt voor een constante stroom van lucht onder lichte druk in de keelholte, en voorkomt daarmee dat die dichtklapt. “CPAP is effectief bij elke vorm van slaapapneu”, zegt Venekamp. “Het vergt wel gewenning, maar dat gaat snel als je een makkelijke slaper bent. Voor veel mensen is het een opluchting dat ze weer fit wakker worden.”
Doorverwijzen
Als dat allemaal geen soelaas biedt, zijn er in het uiterste geval operaties mogelijk. “We kunnen operatief de onderkaak wat meer naar voren brengen, of de keelholte verruimen door een deel van de huig of wat van het achterste gehemelte weg te halen.”
Het is goed dat er meer aandacht voor slaapapneu komt, zodat artsen snel de diagnose kunnen stellen en de patiënt kunnen doorverwijzen. Dat kan bijvoorbeeld naar zelfstandige klinieken zoals het Nederlands Slaapinstituut. “Slaapapneu komt vaker voor dan je denkt. Maar er is vaak een passende behandeling mogelijk.”