Lees hier het laatste woord van oud-burgemeester Koen Schuiling: 'Ik ben hier als persoon geraakt'

Schuiling krijgt het laatste woord. Dat doet hij op een voor hem ongebruikelijke strijdvaardige en emotionele toon. Het is duidelijk dat de afgelopen 2,5 jaar zijn sporen hebben nagelaten.

'Wat mij wordt verweten heb ik absoluut niet gedaan. Ik heb me meer dan 40 jaar in dienst gesteld van de publieke zaak. Mijn werk heeft nooit aanleiding gegeven tot ophef. Ik heb zware bestuurlijke functies vervuld in soms roerige tijden die mij niet hebben aangetast. Tot het OM de keuze maakte tot deze zitting', zegt Schuiling.

De afgelopen tweeëneenhalf jaar zijn zwaar geweest voor de oud-burgemeester. 'Ik accepteer niet dat er hier van een tunnelvisie sprake is. Ik heb alle medewerking verleend in gesprekken. Ik heb vijf keer een handreiking gedaan om in gesprek te gaan, die evenzoveel zijn afgewezen. Dan hadden de misverstanden kunnen worden weggenomen.'

'Er is doelbewust gehandeld, er zit niks menselijks aan. Maar nu ik hiervan word beschuldigd, moet dat weersproken worden. Het heeft mijn fysieke en mentale welzijn ondermijnd. Ik had vertrouwen in mensen, en dat is weggeslagen. Zoals dat gebeurt als er mensen achter je rug lijken samen te spannen.'

'Het burgemeesterschap van Groningen was voor mij zoveel meer dan een baan. Mijn familie is er opgegroeid en ik ben met hart en ziel verbonden aan de omgeving', gaat Schuiling verder.

'Toen ik begon als burgemeester was het een relatief normaal burgemeesterschap, maar na enkele weken begonnen de boerenprotesten. Toen het OM begon met de zaak waarvoor we hier zitten, had ik te maken met de bezetting van de universiteit. Ik vertel dit omdat ik elke dag om 6.00 uur begon, en laat op de avond het alarm van het stadhuis erop zette. Ik heb het alle dagen met liefde voor Stad en Ommeland gedaan. En dat is kapotgemaakt voor iets waarvan ik niet eens had kunnen bedenken dat ik het zou kunnen doen.'

Schuiling verheft zijn stem. 'Ik was één van de stutten van de rechtsstaat. Ik had niets te verbergen, alles wat ik heb verklaard is geverifieerd, en klopte tot in detail. Ik vond het zo bizar dat ik niet eens een advocaat dacht nodig te hebben. Ik heb altijd meegewerkt, om nooit het verwijt te krijgen dat er iets in de doofpot zou belanden of het idee te geven dat er klassenjustitie zou plaatsvinden.'

'Ik ben hier als persoon geraakt. Dit treft hoe ik als Koen Schuiling in het leven stond en wil staan.' Hij haalt een tekst aan die eerder in artikelen naar voren is gekomen: 'Steeds als ik dacht de bodem te hebben bereikt, hoorde ik het onder mij kloppen.'

'Ik kom niet meer af van het door het OM geschetste frame', zegt Schuiling verder. 'Wat is hier in vredesnaam gaande?', vraagt hij zich af. 'Het systeem moet en zal winnen, de mens is volledig uit beeld geraakt. Waar is de mens gebleven in deze zaak?'

'Mijn dossier is tot in detail op straat komen te liggen, en ik weet door wie. Er is niets gedaan om het lek te dichten. Het heeft naast de bizarre beschuldiging tot meer bizarre berichten geleid. Ik gaf in al mijn kwetsbaarheid mijn vertrouwen, en zo is er mee omgegaan.'

'Ik heb tot op de dag van vandaag de woorden niet gevonden om tot uitdrukking te brengen wat dit voor mij en mijn naasten heeft betekend. Maar ik vecht terug, want ik heb het niet gedaan.'

'Deze hele bizarre zaak past bij een tijd waarin je al hangt voordat er onderzoek is gedaan. Maar of je nou putjesschepper bent, columnist of officier van justitie: al het juridische dient omgeven te zijn door menselijkheid en wijsheid', zegt Schuiling, die zelf ook jurist is. 'Weet u het nog? Waar waren ze?', besluit hij.

De advocaat-generaal reageert nu op het verhaal van de advocaten. Ze wijst erop dat de vrachtwagenchauffeur juist heel duidelijk heeft gezien, wat hij heeft gezien. De getuige zegt: 'Schuiling bleef met zichzelf spelen en bleef naast mij rijden', zegt de advocaat-generaal. 'Hij heeft overduidelijk gezien dat hij zijn geslachtsdeel in zijn hand had. De chauffeur kon de penis van Schuiling verder niet beschrijven, omdat hij snel weggekeken heeft.'

Ook de aantijging dat de getuige er een sensationeel verhaal van heeft willen maken, wijst de advocaat-generaal van de hand. Ze wijst erop dat de getuige er juist in eerste instantie niets mee wilde doen, maar pas melding heeft gedaan na aandringen van zijn collega's.

Eén van de advocaten van Schuiling reageert hier weer op. Vanzelfsprekend heeft die een andere kijk op de zaak. 'Wat hij heeft gezien, gebeurde in een split-second. Daar kan toch niet en hele strafzaak van ruim twee jaar op worden gebouwd?'

'Er moet worden stilgestaan bij de medische conditie van meneer Schuiling', zegt de tweede advocaat, die het nu weer overneemt. 'Hij heeft zijn privéleven altijd voor zichzelf gehouden. Het ging hem altijd om het ambt, en niet om hemzelf. Het is daarom des te pijnlijker dat het juist hem niet is gelukt om dat zo te houden.'

'Hij kon en kan niet hebben gedaan wat hem verweten wordt', zegt de advocaat. 'Schuiling heeft er nooit bij stilgestaan dat andere mensen konden zien dat hij zichzelf masseerde als hij pijn had', zegt de advocaat. Met een slag van zijn hand op de tafel voor hem zegt de advocaat dat 'dat ook het enige echte verhaal is'. 'Het was een pijnaanval, en hij heeft de pijn willen verlichten. Al het andere is suggestie, sensatie en een onjuiste beschuldiging.'

De advocaat wijst erop dat de vrachtwagenchauffeur aan heeft gegeven dat de handbewegingen van Schuiling helemaal niet zo snel waren. ''Het ging wel wat langzaam daar beneden', zou hij hebben gezegd.' 'Nee, Schuiling masseerde zijn buik, en kon helemaal niet masturberen', zegt de advocaat. 'Hij heeft het simpelweg verkeerd gezien en geïnterpreteerd.'

Bovendien kan hij zich niet alles goed herinneren, zegt de advocaat. 'Het filmpje dat hij heeft gemaakt van het incident was hij meer dan een jaar lang vergeten. Zijn verklaring werd bovendien pas een maand na het incident afgenomen, wat de betrouwbaarheid niet ten goede komt. Je moet er juist zo snel mogelijk bij zijn, zodat hij zich het zo goed mogelijk kan herinneren en zodat anderen geen invloed kunnen hebben gehad. Dat is nu wel gebeurd: bijvoorbeeld in de kantine, maar ook in gesprek met zijn vriendin.'

Volgens de advocaat heeft de vrachtwagenchauffeur er een sensationeel verhaal van gemaakt, terwijl hij zich niet alles goed heeft kunnen herinneren. De advocaat vraagt daarom ook om vrijspraak.

De advocaat zegt dat de zaak een verwoestend effect heeft gehad op het leven van Schuiling. 'Hij is bestuurlijk kaltgestellt en met dubieus bewijs door het slijk gehaald.'

De andere advocaat gaat nu in op de verklaring van de vrachtwagenchauffeur. 'Hij kan oprecht zijn geweest, maar heeft het niet goed kunnen zien. De omstandigheden waaronder de waarneming is gedaan waren uiterst moeilijk. Bovendien is de verklaring gestoeld op onjuiste aannames.'

Het gaat nu over de rijroute van Schuiling, die volgens de chauffeur bijzonder was. Daar is de advocaat het niet mee eens. 'Bovendien dacht de chauffeur dat Schuiling graag gezien wilde worden. Dat is een zeer verstrekkende aanname, terwijl hij het niet goed heeft kunnen zien. Immers was het donker, waren er wegwerkzaamheden, en was er veel ander verkeer. Bovendien duurde de waarneming heel kort. Dat blijkt uit de verklaring: 'Ik zag het en heb meteen weggekeken, want dit hoef ik niet te zien', heeft de getuige gezegd', zegt de advocaat verder.

'Ik kan het in de verste verte geen betrouwbare waarneming noemen', zegt de advocaat.

Nu komt de advocaat van Schuiling aan het woord. Hij herhaalt nog eens dat Schuiling ontkent, en niet eens meer kan masturberen na zijn openhartoperatie. 'Een glasheldere verklaring, waaruit blijkt dat Schuiling al vanaf het begin ontkend heeft.'

Volgens de advocaat is vrijspraak de enige denkbare optie.

De advocaat-generaal weerspreekt dat de uitkomst van de strafzaak vooraf vaststond. 'Het OM is er niet blind voor dat de zaak pijnlijk is voor Schuiling. Het feit dat hij als burgemeester een publiek bekend persoon is, is geen reden voor matiging van de straf. Hij moet weten dat als hij zich misdraagt, dit kan leiden tot media-aandacht. Bovendien heeft Schuiling zelf de media opgezocht door met NRC te spreken.'

Het OM acht de straf (een boete van 250 euro, red.) passend. De advocaat-generaal eist die boete opnieuw, die als die niet wordt betaald moet worden vervangen door twee dagen hechtenis.

De advocaat-generaal spreekt nu over de verklaringen die Koen Schuiling zelf heeft afgegeven, onder meer over zijn medische situatie. Schuiling hoort de woorden van het OM rustig aan, met zijn benen over elkaar.

'Het feit kan wettig en overtuigend bewezen worden verklaard', zegt de advocaat-generaal. Het OM is er dus van overtuigd dat Schuiling heeft gemasturbeerd terwijl het zichtbaar was voor andere weggebruikers.

Het OM is ervan overtuigd dat de vrachtwagenchauffeur Schuilings penis heeft gezien. 'De verdachte heeft met gekromde hand bewegingen gemaakt', zegt de advocaat-generaal.

'Vind je dat normaal hé, zomaar voorbijrijden met je binnenverlichting aan, met je broek op de enkels?', heeft de chauffeur gezegd toen die naar Schuilings auto liep. Ook zou de getuige gezien hebben dat Schuiling de broek weer wat omhoog deed toen de getuige naar de auto van Schuiling toeliep. Volgens het OM kan de getuige goed uitleggen waarom hij de verklaring heeft gedaan. Vrouwelijke bestuurders zouden zich onveilig kunnen voelen als zij Schuiling in deze toestand treffen op de weg.

Alles overziend is er geen reden om te twijfelen aan de verklaringen van de vrachtwagenchauffeur, zegt het OM.

De advocaat-generaal legt nog eens uit wat er aan de hand is. Ze begint met de verklaring van de vrachtwagenchauffeur. 'Kortgezegd komt zijn verklaring erop neer dat de bestuurder van de auto, de heer Schuiling, achter het stuur aan het masturberen was. Het is de vraag of deze informatie bruikbaar is als bewijs.'

Volgens de advocaat-generaal is dat het geval. 'Het hof van Amsterdam zegt in een andere zaak dat er veel factoren van invloed zijn op de betrouwbaarheid van getuigenverklaringen. Je moet er bijvoorbeeld aan denken of de getuige goed zicht had. Waren het complexe zaken, ging het heel snel? En waren er fysieke beperkingen, of was er sprake van drugs- of alcoholgebruik?'

'Als we kijken naar de kwaliteit van de waarnemingen van de vrachtwagenchauffeur, geldt volgens het OM dat hij vertelt goed zicht te hebben gehad in de auto van Schuiling. Hoewel het 's avonds en donker was kon hij goed zien wat de verdachte deed, omdat de binnenverlichting brandde.'

'Als getuige hoef je niet veel moeite te doen om te onthouden wat hij heeft gezien. Hij heeft het niet in een flits gezien, maar gedurende een geruime tijd. De getuige verkeerde niet onder invloed van middelen en heeft ook geen problemen met zijn zicht. Bij een test in 2024 is gezegd dat hij hele goede ogen heeft.'

Ook kan de vrachtwagenchauffeur niet vooringenomen zijn geweest, denkt de advocaat-generaal. 'Hij wist niet eens dat het de burgemeester van Groningen was.'

De zitting wordt kort onderbroken. De advocaten van Schuiling krijgen straks het woord, en verwachten een halfuurtje nodig te hebben. Ook de advocaat-generaal komt straks nog ongeveer 20 minuten aan het woord.

Om 15.45 uur gaan we verder.

De voorzitter vraagt zich af hoe het nu met Schuiling gaat. 'Ik probeer mij zoals ik mijn hele leven heb gedaan nuttig te maken bij maatschappelijke initiatieven. Zoals u weet hebben de aardbevingen er in Groningen enorm ingehakt. Ik zet me ervoor in dat er verhalen daaromtrent worden verteld, en dat we mensen kunnen confronteren met de gevolgen van de gaswinning.'

Betaald werk heeft Schuiling niet meer. 'Nee, dat was meteen afgelopen', zegt hij terwijl hij schamper lacht. 'Ook ben ik gevraagd door een aantal studenten om mee te helpen om project rond een auto die op zonne-energie rijdt, mede vorm te geven. Daarin werken studenten van verschillende opleidingen samen.'

'Voor het overige ben ik gecanceld', zegt Schuiling.

Het gaat inmiddels over het medische verleden van Schuiling. 'Ik heb in 2018 een PSA-test laten doen (die wordt gebruikt bij het opsporen van prostaatkanker, red.). Dat heb ik in 2019 nog eens laten doen. Later heb ik een openhartoperatie gehad. Daarbij is mij te verstaan gegeven dat ik meteen naar de spoedafdeling moet rijden als ik verergerde klachten zou hebben. Daarom dacht ik: als ik bloed ophoest, is dat ernstig en moet ik doorrijden naar het ziekenhuis.' Het is volgens Schuiling de reden dat hij zijn binnenverlichting aandeed op het moment dat hij langs de melkwagen reed.

De advocaat-generaal vraagt zich af of Schuiling wel veilig kon rijden als hij 'haast kotsend' boven het stuur hing. 'De weg is mij heel vertrouwd', zegt Schuiling. 'Bovendien had ik cruise-control. Ik haalde geen capriolen uit.'

De advocaat-generaal begint ook nog over de omgang met de plasproblemen. 'Het gaat er onder meer om dat je regelmatiger drinkt en minder koffie neemt', zegt Schuiling. 'Voordat ik een zitting heb als deze, ga ik twee keer naar de wc. Zou zijn er nog een paar van die dingen die je doet om de problemen tegen te gaan', zegt Schuiling. 'Nu ik geen burgemeester meer ben, kan ik er beter mee omgaan omdat ik het niet hoef uit te stellen.'

Een andere raadsheer (één van de rechters) haalt een geluidsopname aan, van de confrontatie tussen de chauffeur van de melkwagen en Schuiling. De chauffeur vraagt zich af wat Schuiling deed ('Vind je dat normaal, joh?'), waarop de burgemeester zei: 'Nee joh, ik moest piesen'. Volgens de rechter klonk Schuiling heel kalm terwijl hij dit zei. Dat vindt de rechter moeilijk te rijmen met de pijn die Schuiling destijds zegt te hebben gehad. De rechter noemt het 'een apart fragment'.

Schuiling zelf vindt het vreemd dat de opname pas laat in proces is opgedoken. 'Ik hoop dat u beseft dat je, op zo'n moment verrekt van de pijn. Er is dan maar één reactie mogelijk: die vent moet weg, en ik moet een rustige plek vinden. Ik ben zo aardig geweest om het raam naar beneden te doen en hem te woord te staan.'

De raadsheer vraagt zich af waarom Schuiling geen openbaar toilet opzocht. 'Dat kon daar niet. Dus dan zoek je een rustige plek, waar je niemand lastigvalt. Want ik weet, dit is een wat aparte scène. Veel mannen van mijn leeftijd zullen dat herkennen. Je probeert je pijn te bestrijden. Dat is het enige wat er aan de hand was.'

We zijn weer bij de confrontatie met de chauffeur van de melkwagen, in 2024. Volgens Schuiling was de binnenverlichting van zijn auto slechts enkele seconden aan, puur om te kijken of hij bloed zou hebben opgehoest. De chauffeur zegt dat dit een stuk langer is geweest.

'Kan het zo zijn dat de inhaalmanoeuvre ongeveer een minuut heeft geduurd?', vraagt de voorzitter zich af. De chauffeur haalde in eerste instantie Schuiling in, later gebeurt dit nog eens andersom.

'Ik heb mijn lichten heel kort aangehad', zegt Schuiling. 'Alleen om te checken of ik bloed ophoestte.'

De rechtbank vraagt zich af waarom sommige zaken uit eerdere verhoren anders in gespreksverslagen van eerdere verhoren staan, dan Schuiling nu zegt. Zo zou Schuiling eerder hebben bevestigd dat hij zijn hele broek had uitgetrokken. 'U zegt in het verslag dat u uw broek op een gegeven moment weer heeft aangetrokken.'

Schuiling zegt nu: 'Ik heb die broek helemaal niet uitgehad. Als je even moet plassen en een grasveld oversteekt, ga je dat toch niet in je boxershort doen?'

De rechtbank lijkt niet helemaal overtuigd van die lezing, vooral omdat in eerdere stukken andere conclusies worden getrokken. 'We (Schuiling en degene die hem verhoord heeft, red.) hebben langs elkaar heen gepraat', zegt hij.

De rechter begint nu over een eerdere melding van een vrachtwagenchauffeur die Schuiling op een kwetsbaar moment treft. Het gaat dan om 4 oktober 2023. Volgens de chauffeur zou Schuiling naar vrachtwagens kijken, over het gras rijden en in de tegengestelde rijrichting rijden.

Schuiling zou rondjes hebben gereden over het terrein van het benzinestation. Iemand sprak hem daarop aan, en Schuilings reactie zou zijn: 'Ja, dat mag je raar vinden.' Andere chauffeurs zouden hebben gezien dat Schuiling plots zijn kleren uittrok en begon te plassen. De politie is toen gebeld.

Om te zorgen dat Schuiling niet weg kon rijden, blokkeerde een chauffeur de weg met zijn vrachtwagen. De voorzitter van de rechtbank zegt dat in een eerder verhoor van Schuiling staat dat die heeft bevestigd dat hij destijds zijn broek uittrok. Schuiling schudt driftig 'nee'. Hij zegt de parkeerplaats juist op te zijn gereden in de hoop een rustige plek te kunnen vinden. 'Ik ben, met de broek aan, zover mogelijk uit zicht gelopen. Ik heb de auto op het uiterste puntje van de parkeerplaats gezet. Ik probeerde te plassen, dat lukte niet, en ben teruggelopen naar de auto.'

Schuiling neemt nu zelf het woord. Op zijn kenmerkende rustige toon zegt hij: 'Het klopt dat ik al een aantal jaren kamp met plasproblemen. Die gaan gepaard met hevige pijn in onderbuik. Ik voel het niet aankomen, het komt plotseling. Met tips uit ziekenhuis kan ik er nu beter mee omgaan. In die periode kwam het plots met hevige pijn op. Dat kon ik bestrijden, ofwel door te plassen, maar dat lukte niet altijd. Het voelde alsof je hele hevige steken in de onderbuik kreeg.'

'Om die pijn te bestrijden maak ik mijn broekriem los die juist op die plek drukt. Ik laat de broek iets zakken. Dan masseer ik even de bewuste plek, waar het pijn doet. Vergelijk het maar met als u uw knie stoot, dan wrijf je even. Dat is geen grove beweging. Ik wilde puur de pijn opvangen. Ik heb mijn boxershort niet uitgedaan. Ik doe dan enkel mijn best om een rustige plek te vinden waar ik kan plassen. Dat is het enige wat de weggebruiker gezien heeft.'

'Het ging gepaard met heel diep hoesten', zegt Schuiling. 'Ik dacht dat ik mogelijk bloed ophoestte. Ik wilde daarom checken of dat zo was, en deed daarom de binnenverlichting enkele seconden aan. Als dat zo was geweest, was ik meteen naar het UMCG gereden, want dan spreek je van een heel ernstige situatie.'

Schuiling wijst er ook op dat hij een constante snelheid reed. 'Ik reed 70 kilometer per uur, dat was de maximumsnelheid daar. Ik reed op cruise control, dus kwam niet ineens naast de chauffeur rijden.' Schuiling ontkent met een ontbloot bovenlijf te hebben gereden.

Schuiling schetst nogmaals hoeveel pijn het deed: 'Het is zo pijnlijk, dat je half kotsend over het stuur hangt.'

De voorzitter van het gerechtshof bespreekt waar Schuiling van verdacht wordt. Hij legt uit dat Schuiling op 25 maart 2024 door een bestuurder van een melkwagen zou zijn gezien, terwijl hij zou hebben gemasturbeerd. De politie heeft ongeveer een maand na die datum met de chauffeur gesproken. Later, na een publicatie van NRC, heeft de chauffeur zichzelf opnieuw gemeld bij de politie, omdat hem die publicatie 'niet lekker zat'.

Ook vertelt de voorzitter van de rechtbank op welke momenten Schuiling zelf is verhoord.

De chauffeur vertelde op de bewuste avond in maart 2024 dat het 'duidelijk zichtbaar was dat de bestuurder zichzelf aan het aftrekken was'. Een maand later bevestigde hij dit in een gesprek met de politie. 'Zijn piemel was goed te zien. Ik zag dat hij masturbeerde achter het stuur', citeert de voorzitter van de rechtbank uit het gespreksverslag van destijds. 'Ik vond het asociaal, en wilde hem daarop aanspreken', heeft de chauffeur gezegd.

Het hoger beroep start om 14.10 uur en duurt naar verwachting tot 16.30 uur. Omdat het een hoger beroep betreft, staat Schuiling voor de meervoudige kamer. Dat betekent dat drie rechters zich over zijn zaak buigen. Zij komen woensdag niet meteen al tot een uitspraak: die volgt later.

Schuiling kreeg in 2024 een boete van 250 euro voor 'schennis van de eerbaarheid'. Hij moest daarom stoppen als burgemeester van Groningen, al voerde hij destijds zelf een andere reden op.

Meer weten over hoe het nog maar zat? Dat lees je hieronder.

Ondanks een verzoek van Schuiling en zijn advocaat zijn politiebaas Martin Sitalsing en de inmiddels vertrokken hoofdofficier Diederik Greive niet verhoord in aanloop naar het hoger beroep. De chauffeur van de melkwagen, de enige getuige in de zaak, is wel opnieuw aan de tand gevoeld.

Meer daarover lees je hier: