Regio-omroep Noord in 1955: 'Niet zo dringen, u krijgt allemaal een beurt'

RTV Drenthe

De Zuidlaardermarkt in 1955. Mond- en klauwzeer grijpt om zich heen, en dat heeft gevolgen voor de markt. De Regionale Omroep Noord is erbij en doet verslag.

Ondanks de dierziekte is de belangstelling bij de worstenkraam enorm. "Niet zo dringen mensen, je krijgt allemaal een beurt hoor. Warme worst een kwartje!", horen we in de radioreportage.

De omroep voor Drenthe, Friesland en Groningen begon in 1946, en is nu dus tachtig jaar jong. De voorloper van RTV Drenthe bracht elke week een kort programma op de radio, met bijdragen uit elke provincie. Er is materiaal bewaard gebleven op schellak-platen, een voorloper van de latere magneetbanden en vinyl-lp's.

Tijdens het maken van een documentaire over de 80-jarige geschiedenis van de noordelijke regionale omroepen zijn allerlei fragmenten ontdekt door archivaris Saapke Binnema en documentairemaker Karen Bies. Zoals het fragment van Diederik uit Stadskanaal, die een boodschap inspreekt voor zijn neef in Soerabaja.

Bies vertelt wat er precies te horen is in het fragment: "Een verslaggever van de RON is met een Gronings-sprekende bezoeker op een tentoonstelling, waar ze de nieuwste landbouwmachines bekijken. Dit moet de grote landbouw- en economietentoonstelling in Groningen zijn geweest in 1948."

"De verslaggever en de bezoeker komen bij een kraampje voor 'onze jongens in Indië'. Daar kan men een 'gesproken brief' inspreken voor soldaten die gelegerd zijn in Nederlands Indië. Die brief wordt opgenomen op een grammofoonplaat. De man spreekt in het Gronings een bericht in voor zijn neef in Soerabaja."

De man zegt: "Bistoe doar, Diederik mien jong. Hier is oom Diederik oet Knoal." Hij vertelt dat hij 'in Stad' is op de grote tentoonstelling, en dat hij zou willen dat zijn neef het met eigen ogen zou kunnen zien. "Mooi man! Meroakels."

Hij vraagt zijn neef hoe het gaat, en hij vraagt hem gauw weer eens een brief te schrijven. Hij sluit af met: "Nou, hold die mor goud. Tot kiek in Stad he? Dag Diederik!"

Met 'gesproken brieven' communiceerden Nederlandse soldaten met hun familie, tijdens de onafhankelijkheidsoorlog van Indonesië tussen 1945 en 1949. Deze brieven stonden op grammofoonplaatjes van karton, bedekt met celluloselak.

De opnames werden georganiseerd door het leger, samen met lokale comités in steden en dorpen. Niet alleen vanuit Nederland werden plaatjes gestuurd; andersom stuurden ook de soldaten vanuit Indië gesproken brieven naar huis.

Karen Bies: "Het fragment komt van een lakplaat met op de hoes het jaartal 1948. Verder stond er geen beschrijving bij. Nadat ik het een paar keer had beluisterd, ben ik gaan zoeken. Ik ontdekte dat in 1948 de landbouwtentoonstelling 'Stad en Lande' in het Groninger stadspark geweest is, ter ere van het 50-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina."

Het wonder van de overzeese communicatie spreekt uit dit fragment. Maar ook het optimisme van de wederopbouw.

René Duursma van de Groninger Archieven is daarom blij met het pas ontdekte geluidsbestand: "Zoveel geluid uit de jaren veertig en vijftig is er niet bewaard gebleven. Dit fragment in het bijzonder laat iets horen van een groot evenement in die tijd, waarbij de wil om vooruit te gaan centraal stond, na een periode van bezetting en stilstand."

Wie de worstenverkoper op de Zuidlaardermarkt van 1955 is, is niet bekend. Ook de inspecteur die vertelt over de controles vanwege de MKZ-epidemie blijft naamloos. Zo is van veel fragmenten niet meer bekend wie aan het woord komt.

Ook 'Diederik oet Knoal' is nu een onbekende. "Hij klinkt als een gewone bezoeker van de tentoonstelling," vertelt René Duursma van het Groninger Archief.

"Maar na een paar keer luisteren ging ik toch twijfelen. Ik ken dit soort gesprekjes uit die periode. Ik denk toch te horen dat het deels gespeeld is. De stem klinkt bekend, die lijkt op die van Koos Kerstholt (1901-1973). Hij was een acteur en speelde vaak mee in hoorspelen voor de RONO. Maar zeker ben ik niet. Zijn er misschien mensen die hem gekend hebben en die het wel zeker weten? Dan hoor ik het graag!"

Herkent u het fragment, neem dan contact op met de Groninger Archieven.

De documentaire 'Het Nieuws van Morgen' wordt in twee delen uitgezonden door RTV Drenthe. Zondag 4 oktober is deel 1 te zien, om 12.00 uur en 15.00 uur. Op zondag 11 oktober is deel 2 te zien, ook om 12.00 en 14.00 uur.

De documentaire is vanaf 4 oktober ook te vinden op rtvdrenthe.nl en in de RTV Drenthe-app.