Omroep Zeeland
29 september, 16:00 • 4 minuten leestijd
In het bloed van inwoners van Zeeuws-Vlaanderen zitten duidelijk hogere concentraties pfas dan in het bloed van mensen in de rest van Nederland. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het RIVM onder bloeddonoren. In dat onderzoek valt vooral Zeeuws-Vlaanderen op: daar zijn zeven verschillende soorten pfas in hogere concentraties aangetroffen.
Het RIVM onderzocht opnieuw bloed van volwassenen uit heel Nederland en keek daarbij extra naar gebieden waarvan bekend is dat pfas in het milieu terecht zijn gekomen. Al eerder gebeurde dat met bloed uit 2016 en 2017. Naast de regio Dordrecht ging het om het gebied rond de Westerschelde. Aan de noordkant van de Westerschelde werden drie soorten pfas in verhoogde concentraties gevonden. In Zeeuws-Vlaanderen waren dat er zeven. Het gaat onder meer om PFOA, PFOS en PFHxS. De verschillen met de rest van Nederland zijn volgens het RIVM zo groot dat ze niet op toeval berusten.
Vooral PFOS, een van de duizenden pfas, valt op. Bij Zeeuws-Vlamingen ligt de hoeveelheid PFOS in het bloed meestal ongeveer twee keer zo hoog als in de rest van Nederland. Bij de mensen met de hoogste waarden is dat verschil nog groter: daar kan het oplopen tot ongeveer vijf keer zoveel.
Pfas zijn duizenden chemische stoffen die door mensen zijn gemaakt. Ze worden sinds 1950 gebruikt vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Bij langdurige en hoge blootstelling aan sommige PFAS kunnen gezondheidsrisico's optreden, en is er ook een mogelijk verband met kanker, maar het bewijs is (nog) niet sluitend voor alle stoffen.
Pfas breken nauwelijks af en daardoor raken bodem, water en dieren wereldwijd steeds meer vervuild. Mensen krijgen ze via drinkwater, voedsel of lucht binnen ook al gebruiken ze die producten zelf niet meer.
Ook wanneer het RIVM verschillende pfas bij elkaar optelt, komt Zeeuws-Vlaanderen hoger uit. Afhankelijk van de gebruikte rekenmethode ligt bij een aanzienlijk deel van de volwassenen de totale pfas-belasting boven de gezondheidskundige grenswaarde. Bij een van de methodes gaat het om 92 procent. In de rest van Nederland ligt dat percentage lager.
Dat betekent niet dat mensen met hogere waarden ziek zijn. Het RIVM gebruikt de grens om te beoordelen of gezondheidsrisico's kunnen worden uitgesloten. Dat kan bij hogere waarden niet altijd.
Bij inwoners van Zeeuws-Vlaanderen zijn voor dit onderzoek voor het eerst op deze manier pfas-waarden in bloed gemeten. Het RIVM keek naar bloeddonoren uit Sluis, Terneuzen en Hulst. De verhoogde waarden passen volgens het instituut bij eerdere onderzoeken waaruit bleek dat in en rond de Westerschelde relatief veel pfas voorkomen.
De oorzaak van de hogere bloedwaarden is in dit onderzoek niet vastgesteld. Het RIVM wijst erop dat langs de Schelde, het Kanaal Gent-Terneuzen en andere wateren verschillende bedrijven pfas hebben geloosd. Ook voedsel en drinkwater kunnen een belangrijke bron van blootstelling zijn.
De laatste jaren zijn 3M en afvalverwerker Indaver bij Antwerpen in het nieuws gekomen vanwege hun lozingen van vooral PFOS. De vergunningen voor de lozingen zijn tot een minimum teruggebracht. De Nederlandse Vissersbond en de Nederlandse Staat zijn rechtszaken begonnen tegen het bedrijf voor schadeloosstelling vanwege het vervuilen van de Westerschelde.
Landelijk gezien zijn de hoeveelheden pfas in het bloed lager dan bij het vorige grote onderzoek uit 2016 en 2017. Toen zat bij vrijwel iedereen de hoeveelheid pfas boven de gezondheidskundige grenswaarde. In het nieuwe onderzoek geldt dat voor een kleinere groep. Volgens het RIVM past die daling bij een ontwikkeling die ook in andere West-Europese landen wordt gezien.
Het RIVM onderzoekt nog verder wat de hogere pfas-concentraties kunnen betekenen voor de gezondheid van inwoners rond de Westerschelde. Daarbij wordt ook bekeken of bepaalde gezondheidsproblemen daar vaker voorkomen.
Terneuzenaren lijken niet heel geschokt door het nieuws, maar zorgen zijn er wel. "Ik zwem ook weleens in de Westerschelde", zegt een voorbijganger in het centrum. "Dan denk ik van nou ja, die ene keer, dat maakt niet zoveel uit. Maar in het drinkwater....ik drink hele dagen water uit de kraan, dus dat baart me wel weer een beetje zorgen."
"Je krijgt het wel allemaal binnen, niet alleen via drinkwater", vervolgt ze. "Ook via levensmiddelen: melk, yoghurt, het zit zelfs in de eieren. Dus wat doet het op langere termijn? Dat weten we natuurlijk niet. Dat is een beetje het punt."
Een man kan zich daarin vinden. "Het was natuurlijk bekend dat er overal pfas in zaten. Het zit al jaren in pannen en dergelijke attributen. Je zult ermee moeten leren leven denk ik."
"92 procent? Dat is best veel inderdaad. Dat is schrikbarend", zegt een andere man. Hij loopt met zijn zoontje door de stad en zegt dat hij zich vooral om zijn gezondheid zorgen maakt.