Omroep Zeeland
1 oktober, 19:02 • 4 minuten leestijd
De Stichting Oude Zeeuwse Kerken (SOZK) wil uitbreiden om meer monumentale kerken veilig te stellen. De stichting heeft op dit moment vier kerkgebouwen in Zeeland in eigendom en dat is weinig in vergelijking met soortgelijke stichtingen in andere provincies. Maar voor uitbreiding zijn miljoenen nodig.
Meer aandacht en zorg voor oude Zeeuwse kerken
"We staan hier bij een bijzondere, middeleeuwse grafzerk van een landmeter die in 1556 overleed. Hij staat erop met een meetstok in zijn hand. In de 16de eeuw had Zuid-Beveland veel met overstromingen te maken. Zo'n landmeter was essentieel voor het herstellen van dijken. Hij was de projectontwikkelaar voor dijkherstel." Vrijwilliger Frank de Klerk van de SOZK geeft een bevlogen rondleiding in de Maartenskerk van Baarland.
De kerk is een zogeheten hallenkerk en is in de loop der eeuwen een aantal malen grondig verbouwd. Zo verdwenen de zijbeuken na de middeleeuwen en na de Reformatie werd de kerk verkleind. Tussen het priesterkoor, dat niet meer nodig was voor de protestantse eredienst, en de rest van de kerkzaal werd een groot houten tussenschot getimmerd. Het koor deed daarna eeuwen dienst als rommelhok, tot op de dag van vandaag.
Koos de Looff vertelt dat de hallenkerk kenmerkend is voor Zeeland en West-Vlaanderen. De Looff is directeur van de Nationale Monumentenorganisatie (NMo) gevestigd in Naarden-Vesting. De landelijke Nmo helpt de SOZK verder te professionaliseren en te groeien: "Wil je een serie gebouwen, die monumentaal erfgoed zijn, goed kunnen doorgeven aan toekomstige generaties, dan heb je een professionele organisatie nodig. Die kan er alleen maar zijn als je groter bent. Als je meer dan twintig rijksmonumenten hebt, dan kun je aanspraak maken op de status Professionele Organisaties voor Monumentenbehoud (POM) en kun je in Den Haag subsidie aanvragen."
De Stichting Oude Zeeuwse Kerken bestaat vijftig jaar en dat wordt vandaag gevierd in de Nieuwe Kerk in Zierikzee. Groot is de stichting nog niet. De organisatie bestaat weliswaar al een halve eeuw, maar heeft nog maar vier kerken in eigendom: de Nieuwe Kerk in Zierikzee, de Hervormde Kerk in Kats, de Hervormde Kerk in Waterlandkerkje en de Maartenskerk in Baarland.
Er wordt vandaag weliswaar een intentieverklaring getekend om ook de Sint Jacobskerk in Vlissingen te verkrijgen, maar vijf kerken is nog steeds weinig in vergelijking met het aantal kerken van soortgelijke stichtingen in andere provincies die ook zo'n 50 jaar bestaan.
De Stichting Oude Groninger Kerken bijvoorbeeld heeft 106 kerken en 2 synagogen in bezit (naast 9 torens en 62 kerkhoven) en de Stichting Alde Fryske Tsjerken draagt zorg voor 58 Friese monumentale kerken. De reden dat de SOZK nog maar weinig kerken heeft is dat de ontkerkelijking in Zeeland later op gang is gekomen dan in andere delen van het land.
Samen met Frank de Klerk en Koos de Looff beklimmen we de toren van de Maartenskerk. Die is ouder dan de kerk en heeft in tijden van oorlog en rampspoed gefungeerd als militaire uitkijktoren. "De toren is gebouwd in het midden van de 14e eeuw en is een van de eerste kerktorens op de Bevelanden. Een hele stoere toren. Hiervandaan kun je de vijand op de Schelde zien aankomen", vertelt De Klerk. Met de zorg en aandacht van de SOZK zullen toren en kerk er wat hem betreft nog lang staan.
Maar daar is wel geld voor nodig. "Meestal geeft een kerkgemeente die haar gebouw niet meer kan beheren een soort bruidsschat mee met de kerk. Ze vertrouwen er dan op dat de stichting de kerk de komende jaren zal beheren. Dat is ook bij de kerken van de SOZK gebeurd. Soms worden er ook legaten gegeven", legt Koos de Looff uit.
Maar de directeur maakt duidelijk dat er meer geld nodig is, als je als organisatie snel wilt groeien en meer kerken wilt overnemen die ook nog eens weinig geld hebben. Daarom is de SOZK, ondersteund door de NMo, in gesprek met de Provincie Zeeland.
"Zes tot zeven miljoen is er nodig als startkapitaal om 20 tot 25 gebouwen goed te onderhouden", zegt De Looff. De directeur van de NMo heeft ook nog een tip: "De provincie moet de keus nog maken wat zij doet met het geld dat zij krijgt uit de verkoop van de aandelen van de kerncentrale. Laat een deel van dat geld ten goede komen aan de oude Zeeuwse kerken, met een opdracht om ze goed te beheren. Dat is absoluut een tip ja!"
