Alphons uit Oldenzaal begint tweede leven dankzij een nier van zijn zus

Zijn nierfunctie daalde van 70 naar 12 procent in een paar jaar tijd. Een niertransplantatie werd noodzaak voor Alphons Lansink (67) uit Oldenzaal. Maar hoe groot is de kans op een geschikte donor met dezelfde zeldzame bloedgroep? Toch kreeg hij donderdag een nieuwe nier: van zijn eigen zus Hermien.

De in Vasse geboren en getogen Alphons is net met pensioen. Zijn werkende leven bracht hij grotendeels door in het Deventer Ziekenhuis, waar hij als ict'er op de afdeling radiologie en cardiologie werkte. Ook was hij er lange tijd dieetkok.

Enige medische kennis heeft hij dus wel. Die kennis kwam de afgelopen jaren goed van pas. "Dan ga je je er verder in verdiepen."

De medische geschiedenis van Alphons begint al eerder. Sinds een jaar of vier heeft hij regelmatig kramp op de borst als op Palmzondag 2016 de pijn wel heel hevig wordt. Hulpdiensten worden gebeld en komen net op tijd: Alphons heeft een hartinfarct. Hij wordt gedotterd en er worden twee stents geplaatst.

Daarna blijft hij onder controle. Jaarlijks worden zijn bloed en urine onderzocht. De uitslagen zijn steeds goed. Ook zijn nierfunctie is jarenlang prima. "Mijn nierfunctie was altijd 70 procent. Voor mijn leeftijd is 60 al goed", laat hij weten.

Tijdens de coronaperiode krijgt Alphons vaccinaties en boosters. Maar tussen twee boosterprikken in blijkt plotseling dat zijn nierfunctie sterk is gedaald, naar 25 procent.

De huisarts verwijst hem door naar een nefroloog. Ondanks de controles gaan zijn nieren verder achteruit. Een jaar later staat de teller op 19. "Daar begreep ik niets van", vertelt Alphons. "Nierfalen komt in onze familie ook niet voor."

De diagnose: IgA-nefropathie, een nierziekte waarbij het afweereiwit IgA zich ophoopt in de filters van de nieren en schade veroorzaakt. "Mij werd duidelijk gemaakt dat het nooit beter zou worden. Nieren zijn de enige organen die zich niet kunnen herstellen."

Nierfalen
Nierfalen is het laatste stadium van nierschade. Het heet ook wel eindstadium nierfalen of terminaal nierfalen. Bij nierfalen werken de nieren nog maar voor 15 procent.
Een behandeling is nodig om in leven te blijven: niertransplantatie of dialyse. (Of een conservatieve behandeling.)

Bron: Nierstichting Nederland

Er zijn uiteindelijk twee mogelijkheden: dialyseren of een donornier. Voor Alphons begint daarmee een zoektocht naar een donor.

Een levende donor vinden is vanwege zijn bloedgroep niet eenvoudig. Alphons heeft B-negatief, een bloedgroep die bij slechts 1,3 procent van de Nederlandse bevolking voorkomt. "Waar begin je dan hè?"

Hij besluit eerst binnen zijn eigen familie te informeren naar hun bloedgroep. Als middelste van tien kinderen hoopt hij dat een van zijn broers of zussen misschien dezelfde bloedgroep heeft als hij.

De een na de ander blijkt B-positief te zijn. Alleen zus Hermien weet haar bloedgroep niet. Zij laat zich testen.

Dan komt het nieuws waar Alphons nauwelijks op durft te hopen: Hermien is B-negatief. Ze biedt aan haar nier aan haar broer te doneren. Aanvankelijk voelt hij een tweestrijd.

"Het is nogal wat, een orgaan doneren aan je broer", legt hij zijn dubbele gevoel uit. "Tegelijkertijd wist ik ook wat het alternatief zou zijn als ik haar aanbod zou afwijzen: vier keer per dag dialyseren. Dan zit je aan huis gekluisterd."

Of Hermien donor voor hem kán zijn, wordt verder onderzocht. Beide ondergaan een uitgebreid medisch traject. Afgelopen december hoort Alphons dat hij 'transportabel' is, oftewel geschikt voor transplantatie.

Zijn zus krijgt in april de uitslag, een heel bijzondere. Hermien blijkt 100 procent te matchen. Alphons: "Biologisch zijn we dus identiek. Dit zie je normaal gesproken alleen bij eeneiige tweelingen, dat zijn we uiteraard niet."

Nierdonatie
Vanaf 1 juli 2020 geldt dat je automatisch geregistreerd staat als orgaandonor na overlijden, tenzij je zelf aangeeft dat niet te willen zijn.

• Je mag een nier doneren als je 18 jaar of ouder bent, gezond genoeg bent en vrijwillig kunt beslissen
• In 2025 werden 513 nieren getransplanteerd van een overleden donor, tegenover 499 nieren van een levende donor
• Patiënten die een nier van een levende donor willen, moeten daar zelf naar op zoek
• Een nier van een levende donor gaat gemiddeld twee keer zo lang mee: 20-25 jaar
• Van de 499 levende donoren, werd de donor het vaakst gevonden in het eigen gezin: 205 keer. 118 keer was de donor de partner. 74 keer was de donor ‘onbekend en onverwant’, dus anoniem
• Op dit moment staan er zo’n 1200 mensen op de wachtlijst voor een nier van een overleden donor
• De gemiddelde wachttijd is ongeveer 2,5 jaar
• Jaarlijks komt voor circa 200 mensen op de wachtlijst de donornier te laat. Deze patiënten zijn te zwak geworden voor transplantatie of inmiddels overleden

Bron: Nierstichting Nederland.

Ondertussen holt zijn gezondheid verder achteruit. Begin vorige maand daalt zijn nierfunctie naar 17 procent. Drie weken later naar 12. De grens voor dialyseren is 15 maar dat probeert Alphons te voorkomen. Hij wordt steeds vermoeider en lopen kost moeite, "alsof ik lood in mijn benen heb".

"Ik heb een jeukende, droge huid, kan moeilijk naar het toilet en mijn eetlust is sterk verminderd. Ook volg ik een kaliumbeperkt dieet."

Hij legt uit waarom: "Kalium wordt niet goed uit mijn bloed verwijderd wat gevaarlijk is. Ik eet nu een sneetje brood met jam per dag. Alles was goed is voor een mens, werkt nu tegen."

Eind augustus komt het verlossende bericht vanuit het UMC Groningen, een van de zeven transplantatiecentra in Nederland, waar hij wordt geopereerd: woensdag 16 september kan de transplantatie plaatsvinden: precies in de Week van de Nieren.

Hermien moet na de operatie drie dagen blijven. Alphons wacht een verblijf van zo'n tien dagen. Dan gaat hij met drie nieren de toekomst in. "Mijn eigen nieren blijven op hun plek. Na verloop van tijd gaan die met pensioen."

Hij kijkt ernaar uit om weer gezond te zijn, om alles weer te kunnen eten. Wat ik straks het liefste weer wil eten? Gewoon aardappels met dikke jus. Dat kan binnenkort hopelijk weer, allemaal dankzij mijn zus. Ik ben haar zo oneindig dankbaar. En haar gezin ook. Want haar man en kinderen staan er vanaf het begin volledig achter. Een groter cadeau kan een mens niet krijgen!"

Vier dagen na de transplantatie laat Alphons weten dat de operatie succesvol is verlopen. Hermien is alweer thuis en ook hij voelt zich goed. Heeft meer lucht, is jeukvrij en mag alles weer eten. "De eerste aardappelen heb ik alweer gehad, heerlijk. Niet te geloven, het lijkt alsof ik in een sprookje leef!"