De ingewikkeldste verkiezingen ter wereld staan op punt van beginnen

Inwoners van Bosnië en Herzegovina mogen zondag naar de stembus. In een land dat is opgedeeld in twee delen, met twee parlementen voor drie verschillende bevolkingsgroepen, is het een van de lastigste verkiezingen ter wereld.

Bosnië en Herzegovina, vaak simpelweg Bosnië genoemd, is letterlijk verdeeld in twee entiteiten: de Federatie van Bosnië en Herzegovina, waar voornamelijk Bosniakken en Kroaten wonen, en Republika Srpska, met voornamelijk Serviërs. Al die bevolkingsgroepen stemmen zondag voor het parlement van hun eigen entiteit, maar ook voor het landelijke parlement.

Daarnaast kiezen ze drie presidenten, één voor elke etnische groep in het land: de Bosniakken, de Kroaten en de Serviërs. Zij zijn samen het staatshoofd van het land

De presidenten wisselen elkaar om de acht maanden af als voorzitter van het parlement. In de Republika Srpska worden naast de Servische president van Bosnië bovendien nog de president en het parlement van de entiteit verkozen.

Om het nog wat ingewikkelder te maken: er zijn ook nog verkiezingen voor het lokale bestuur in de Federatie van Bosnië en Herzegovina. Zo kan het zijn dat iemand in Bosnië met wel vier stembiljetten naar het stemlokaal loopt.

Ingewikkelde manier voor vrede

De complexe opzet van de Bosnische regering werd 35 jaar geleden gezien als oplossing voor het bloedvergieten in het toenmalige Joegoslavië. Na Slovenië en Kroatië besloot ook Bosnië zich in 1992 van het communistische land los te maken.

Bosnische moslims in het nieuwe land waren voor onafhankelijkheid, maar Serviërs in het land wilden juist bij Joegoslavië blijven. Een driejarige oorlog volgde, met ruim 100.000 doden.

Die oorlog werd beëindigd met het Verdrag van Dayton. Daarmee werden de twee delen in het nieuwe Bosnië en Herzegovina gevoegd, met drie presidenten voor elke bevolkingsgroep.

Boven het presidentschap staat nog een zogenoemde 'hoge vertegenwoordiger' van de internationale gemeenschap. Die moet ervoor zorgen dat de afspraken van de vredesakkoorden worden nageleefd en kan wetten invoeren of zelf terugdraaien.

Mladic op een voetstuk bij Bosnische Serviërs

De spanningen in het land waren ondanks het verdrag niet direct voorbij en beïnvloeden nog altijd de verkiezingen. Veel nationalistische Serviërs waren eind augustus in rouw door het overlijden van de Bosnisch-Servische legerleider Ratko Mladic, die verantwoordelijk was voor de genocide op ruim achtduizend moslimmannen in Srebrenica. Voor zijn leger werd begin dit jaar een monument opgezet in Banja Luka.

"Maar heel veel mensen vereren Mladic als held", zegt onderzoeker Niké Wentholt tegen NU.nl. "Hij is daardoor onderdeel van de retoriek om mensen naar de stembus te krijgen. De naam van Mladic heeft politiek en cultureel gezien nog steeds veel macht."

Een van de belangrijkste leiders in de Republika Srpska is de voormalige president van de Bosnische Serviërs, Milorad Dodik. Hij werd vorig jaar uit zijn ambt gezet, maar heeft nog steeds een vinger in de pap. "De invloed van Dodik is enorm", zegt politicoloog en mensenrechtenactivist Samir Beharic. "Zijn gezicht is overal op billboards te zien. Hij ondertekent dan wel geen wetten meer, maar iemand zal dat namens hem doen."

Dodik riep onder meer op tot afscheiding van Bosnië, iets wat volgens de Bosnische grondwet niet mag. Volgens Wentholt speelt die 'autonomie' voor de Bosnische Serviërs een grote rol bij de verkiezingen. Toch denken veel experts dat het niet tot een afscheiding zal komen. "Afscheiding kan een nieuwe oorlog veroorzaken", zegt Beharic. "Op dit moment is het onwaarschijnlijk, al is ook de wens erg riskant."

Bosnië wordt geteisterd door werkloosheid en 'brain drain'

Naast nationalisme worstelt Bosnië met een slechte economie en grote jeugdwerkloosheid. Bijna 30 procent van de jongeren in het land was in 2025 werkloos en degenen met een baan kunnen met een gemiddeld salaris van minder dan 1.000 euro moeilijk rondkomen.

Het zorgt ervoor dat honderden, zo niet duizenden Bosniërs hun thuisland verruilen voor een rijker land. Het gaat om veelal hoogopgeleiden die niet aan de bak komen of een betere toekomst willen voor hun gezin. "Er zijn gewoon heel weinig kansen en mensen zien geen verbetering", zegt Beharic. "Iemand denkt: waarom zou ik niet in Duitsland werken? Daar kan ik vijf keer zoveel verdienen en een vlucht naar huis duurt maar twee uur."

Door het ingewikkelde politieke stelsel ontstaan veel mogelijkheden voor corruptie. Banen en geld worden aangeboden in ruil voor stemmen. Volgens anticorruptieorganisatie Transparency International is Bosnië een van de corruptste landen in Europa.

Dat maakt toetreding tot de Europese Unie ook moeilijk. Daarover is het land sinds 2024 in onderhandeling. Wentholt: "Corruptie is een belangrijk thema voor de EU, dus de oppositie in de Federatie voert zeker campagne op dit thema."

Politici spreken veel over het aanpakken van corruptie en de economie, maar veel Bosniërs lijken daar al niet meer in te geloven. Volgens een onderzoek van de Bosnische verkiezingsorganisatie Pod lupom gelooft 73,9 procent van de bevolking dat de verkiezingen niet eerlijk verlopen. "Ik denk dat de mensen er gewoon niet meer in geloven", zegt Beharic.

De Bosnische verkiezingen zijn niet de enige verkiezingen op de Balkan deze maand. Ook buurland Servië gaat naar de stembus.

Voor dit artikel sprak NU.nl met:

• Samir Beharic: politicoloog en onderzoeker aan de Universiteit van Bamberg in Duitsland.
• Niké Wentholt: onderzoeker aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht.

Om een vraag te kunnen stellen dien je in te loggen. Log in of maak binnen 1 minuut jouw gratis account aan.