Drijvende zonneschermen kunnen koralen helpen een hittegolf beter te doorstaan. Koralen onder zo’n scherm in de Florida Keys verloren tijdens de heetste weken minder kleur en kregen er zelfs wat van terug. Een oplossing voor hele riffen is het volgens de Nederlandse koraalrifbioloog Bert Hoeksema niet.
Koralen zijn eigenlijk geen planten, maar dieren. In hun weefsel leven piepkleine algen. Het koraal geeft die algen onderdak. De algen zetten zonlicht om in voedsel en leveren zo het grootste deel van wat het koraal nodig heeft. Ze geven het koraal ook zijn opvallende kleur.
Wordt het water te warm, dan loopt die samenwerking spaak. Het koraal verliest zijn algen of hun kleurstof en wordt bleek. Dat heet koraalverbleking. Een verbleekt koraal lijdt honger. Houdt de hitte te lang aan, dan sterft het. Fel zonlicht en uv-straling maken de schade nog erger. Een scherm koelt het water niet af, maar houdt dat licht wel tegen.
In 2023 trof een recordhittegolf de koralen voor de kust van Florida. Op de meeste plekken verbleekten alle koralen. “Deze studie komt rechtstreeks voort uit die gebeurtenis”, zegt hoofdauteur Karen Neely van Nova Southeastern University in een persbericht. “We wilden aantonen dat er middelen bestaan om uitgekozen koralen te redden bij vergelijkbare gebeurtenissen in de toekomst.”
Doek op dertig centimeter
In de zomer van 2024 keerde de hitte terug. Het werd er de op één na heetste zomer sinds het begin van de satellietmetingen in 1985. De onderzoekers werkten op een ondiep rif waar in 2023 meer dan de helft van de gevolgde koralen deels of helemaal was afgestorven. Ze kozen twee soorten hersenkoraal, bolle koralen met een kronkelpatroon dat aan hersenen doet denken. Die soorten bleken in 2023 erg kwetsbaar voor hitte.
Twintig koralen, tien van elke soort, kregen een eigen zonnescherm. Dat was een kader van plastic buizen, gevuld met schuim zodat het bleef drijven, met daarover landbouwdoek. Met touw vastgemaakt aan schroeven in de zeebodem hing het scherm zo’n dertig centimeter boven het koraal. Het doek hield 60 procent van het licht tegen. Ruim twintig andere koralen bleven ter vergelijking onbeschut. Om de twee weken beoordeelde een duiker de kleur van elk koraal met een kleurenkaart.
Door vertraging bij de vergunningen konden de schermen pas half augustus het water in. De koralen waren toen al bleek. Toch kregen de beschutte koralen daarna een deel van hun kleur terug, terwijl de onbeschutte verder verbleekten. Tijdens de heetste weken was het verschil duidelijk. Geen enkel koraal stierf door de hitte.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Hittegolf viel mee
Het experiment bewijst wel minder dan het lijkt. Om te beginnen verbleekten alle koralen veel minder dan verwacht. De onderzoekers vermoeden dat de overlevers van 2023 vooral een hittebestendige alg droegen. Die houdt beter stand in warm water, maar gaat samen met tragere groei en mogelijk meer ziektes.
Omdat er in geen van beide groepen koralen stierven, toont de studie niet aan dat schermen koralen van de dood redden. “We weten wel dat ook verbleking zonder sterfte gevolgen kan hebben voor hoe vatbaar koralen later zijn voor ziektes en hoe goed ze zich voortplanten”, zegt Neely. Of de schermen daar iets aan veranderen, werd niet gemeten.
Het voordeel was bovendien tijdelijk. Toen het water afkoelde, kregen de onbeschutte koralen hun kleur sneller terug en liepen ze hun achterstand grotendeels in.
Ook de meting zelf heeft grenzen. De kleur werd met het blote oog beoordeeld, door een duiker die zag welke koralen onder een scherm stonden. In weefselmonsters vonden de onderzoekers geen verschil in het aantal algen tussen beide groepen. Mogelijk komt dat doordat ze alleen aan de randen van de koralen monsters mochten nemen, waar het koraal zichzelf al wat schaduw geeft.
Moeilijk op te schalen
Het materiaal kost zo’n 30 dollar per scherm, maar bouwen, plaatsen, schoonmaken en weghalen vraagt veel boot- en duikuren. Bij twee tropische stormen moesten de schermen er tijdelijk uit. De doeken werden om de twee weken schoongeborsteld. Koraalrifbioloog Bert Hoeksema, gastonderzoeker bij Naturalis en hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen, twijfelt of zo’n aanpak op grotere schaal houdbaar is. Hij was niet bij het onderzoek betrokken. “Als je doeken gebruikt of gaas, dan raakt dat begroeid met algen en allerlei dieren”, zegt hij. “Stroom en golven zouden de constructie kunnen aantasten.”
Hoeksema wijst ook op neveneffecten. Een scherm houdt het licht tegen voor alles wat eronder leeft, niet alleen voor het koraal. “Schaduw kan nadelig zijn voor dieren en planten die licht nodig hebben maar geen last hebben van verbleking”, zegt hij. “Sommige planktonsoorten en larven van bepaalde diersoorten gebruiken licht voor oriëntatie. Vissen zouden ook ander gedrag kunnen vertonen.”
“Opschalen is de grote beperking”, zegt Neely. “Schaduw is geen wondermiddel voor koraalriffen en het gebruik ervan vereist moeilijke keuzes over welke koralen het redden waard zijn.” Die keuze hangt niet alleen af van de soort, zegt Hoeksema. “Vaak is het ook zo dat individuele koralen die heel ondiep leven, meer verbleking vertonen dan die van grotere dieptes.”
Neely ziet de schermen dan ook als noodverband. “Hittegerelateerde koraalverbleking is waarschijnlijk de grootste bedreiging voor riffen wereldwijd”, zegt ze. “We moeten absoluut de klimaatverandering aanpakken als we willen dat riffen zoals we ze kennen in de toekomst blijven bestaan.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hier hebben koralen mogelijk een groot probleem: ze planten soms op een heel ander moment voort dan hun verre buren en Dit felgele diepzeekoraal is zó bijzonder dat het een eigen familietak krijgt. Of lees dit artikel: Hoe vinden blauwe vinvissen hun favoriete hapje in die gigantische oceaan? Nou, zo dus.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: