Ons afweersysteem veroudert niet gelijkmatig: de grootste veranderingen lijken vooral rond je veertigste en na je zestigste op te treden.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Dat blijkt uit een grote analyse van ongeveer 3,8 miljoen afweercellen van 1.828 gezonde mensen tussen de 19 en 97 jaar. Onderzoekers van Duke-NUS Medical School ontdekten dat het immuunsysteem tijdens het leven niet simpelweg steeds een beetje ouder wordt. In plaats daarvan zijn er periodes waarin de activiteit van veel genen relatief sterk verandert. Vooral rond je veertigste en opnieuw na je zestigste lijkt er veel te gebeuren. Bovendien verlopen sommige van die veranderingen anders bij mannen dan bij vrouwen. De studie verscheen in Nature Communications.
Veranderende T-cellen
Rond het veertigste levensjaar zagen de onderzoekers vooral grote veranderingen in CD4-T-cellen. Dat zijn witte bloedcellen die andere delen van het afweersysteem helpen aansturen. Na het zestigste levensjaar speelden juist CD8-T-cellen een grotere rol. Deze cellen kunnen onder meer geïnfecteerde of afwijkende cellen herkennen en uitschakelen. Volgens het team is het vooral opvallend dat dus niet steeds dezelfde soort T-cellen veranderen. Dat wijst erop dat verschillende onderdelen van de afweer op verschillende momenten in het leven verouderen.
Leestip: Angst en slapeloosheid lijken belangrijk onderdeel van het immuunsysteem aan te tasten
“We denken vaak dat veroudering een geleidelijk proces is, maar onze resultaten laten zien dat die aanname fout is,” zegt onderzoeksleider Jacques Behmoaras van Duke-NUS Medical School. “We zien juist duidelijke periodes van snelle verandering, vooral rond de veertig en opnieuw na de zestig, waarbij vooral T-cellen een belangrijke rol spelen.” Volgens Behmoaras kan meer kennis over die ‘verouderingsvlagen’ uiteindelijk helpen om beter te begrijpen wanneer bepaalde behandelingen het meeste effect zouden kunnen hebben.
Verschillen tussen mannen en vrouwen
De onderzoekers zagen ook duidelijke verschillen tussen mannen en vrouwen. Bij vrouwen nam de activiteit van bepaalde T-cellen gedurende een groter deel van het leven toe. Op latere leeftijd verschenen bij vrouwen bovendien ook andere veranderingen. Sommige daarvan hebben te maken met de opslag van ijzer en voor processen rondom celdood. Bij mannen zagen de onderzoekers meer tijdelijke veranderingen ontstaan, onder meer in processen die te maken hebben met energiegebruik en de stofwisseling.
Om die verschillen verder te onderzoeken keken de wetenschappers ook naar DNA-methylering. Dat is een chemische verandering aan het DNA die invloed kan hebben op hoe actief genen zijn. Hiervoor gebruikten ze de gegevens van 729 gezonde mensen. Op enkele plekken in het DNA verliep ook dat proces anders bij mannen en vrouwen.
Leestip: Jouw cellen hijsen RNA in een suikerjasje en houden zo het immuunsysteem zoet
Daarbij gaat het soms om genen die belangrijk zijn voor het immuunsysteem. De resultaten suggereren daarom dat veranderingen in de manier waarop genen werken mogelijk bijdragen aan de verschillende manieren waarop het immuunsysteem van mannen en vrouwen ouder wordt.
Vatbaarder voor ziekten
De resultaten zijn vanwege meerdere redenen interessant. Zo is het bekend dat vrouwen vaker bepaalde auto-immuunziekten ontwikkelen. Bij zulke ziekten valt het afweersysteem delen van het eigen lichaam aan. Het nieuwe onderzoek verklaart niet direct waarom dat gebeurt, maar laat wel zien dat de manier waarop het immuunsysteem veroudert daar aan bij kan dragen.
Behmoaras zegt: “Momenteel weten we nog niet wat de precieze oorzaak is van deze ‘verouderingsvlagen’. Daar willen we tijdens een vervolgonderzoek naar kijken. Het resultaat van dat onderzoek kan ons helpen om te bepalen wanneer het uitvoeren van een behandeling het meeste effect heeft en voor wie dat het geval is.”
De onderzoekers bouwden daarnaast verschillende AI-modellen die op basis van de activiteit van afweergenen iemands leeftijd probeerden te voorspellen. Modellen die apart voor mannen en vrouwen waren gemaakt werkten vaak beter dan het model dat voor beide groepen een voorspelling probeerde te maken. Het team laat weten dat ze deze modellen tijdens andere onderzoeken willen inzetten. Daarmee hopen ze te testen of de modellen nieuwe medicijnen nog effectiever kunnen maken.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Mysterie na 40 jaar opgelost: zo is de slaapziekteparasiet ons immuunsysteem te slim af en Obesitas verzwakt het immuunsysteem. En dat heeft gevolgen . Of lees dit artikel: RNA blijkt ook buiten de cel actief: nieuwe schakel in ons immuunsysteem .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: