Oekraïne en Zuid-Korea liggen met elkaar overhoop over twee Noord-Koreaanse krijgsgevangenen. Aanleiding is een opmerking van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties vorige week. Daar maakte hij bekend dat Oekraïne twee Noord-Koreaanse militairen had overgedragen aan Zuid-Korea.
Dit schoot bij Zuid-Korea in het verkeerde keelgat, omdat afgesproken zou zijn de overdracht geheim te houden. Zuid-Korea zegt dat geheimhouding onder meer nodig was vanwege mogelijke risico's voor de militairen en hun familieleden(opent in nieuw venster) in Noord-Korea. Maar er speelt volgens experts ook een geopolitieke reden mee.
De president van Zuid-Korea, Lee Jae-myung, eist een formele verklaring en excuses van Oekraïne. Zo niet, dan zullen er 'maatregelen' volgen, zo meldt de president op X(opent in nieuw venster).
De voorgeschiedenis begint vorig jaar. Duizenden Noord-Koreaanse soldaten vechten dan al mee in het Russische leger tegen Oekraïne. Vervolgens komt Oekraïne met groot nieuws: twee Noord-Koreaanse soldaten zijn gevangengenomen. Ze worden online door Oekraïne getoond aan de wereld.
"Ik begrijp vanuit Oekraïens oogpunt dat je die beelden toont. Maar vanuit Noord-Koreaanse mensenrechtenstandpunt had dit anders gekund", zegt Korea-expert Remco Breuker over het delen van die beelden.
Korea-expert van New Europe Center in Oekraïne Nataliya Boetyrska zegt de actie te begrijpen. Volgens haar is het voor Kyiv "heel belangrijk" om met de beelden aan te tonen dat Noord-Koreaanse militairen daadwerkelijk aan Russische zijde meevechten.
Aanvankelijk wil Oekraïne de Noord-Koreaanse krijgsgevangenen ruilen voor Oekraïense soldaten die door Rusland worden vastgehouden. Maar dat wordt bemoeilijkt wanneer een Zuid-Koreaans parlementslid hen in de gevangenis opzoekt en publiekelijk een geluidsopname van dit gesprek laat horen. "Ik wil absoluut naar Zuid-Korea", zegt een van de Noord-Koreanen in de memo.
Later worden de twee ook geïnterviewd door de Zuid-Koreaanse televisie. De interviews worden begin dit jaar uitgezonden. Weer komen ze herkenbaar in beeld en weer zeggen ze waar ze naartoe willen: Zuid-Korea. Van Zelensky's eerdere plan om de twee te gebruiken voor een gevangenenruil komt uiteindelijk niets terecht. Kort voor zijn VN-toespraak worden ze overgedragen aan Zuid-Korea.
Volgens Nataliya Boetyrska vergroten dergelijke beelden uit Zuid-Korea de druk op Oekraïne om de twee mannen naar Zuid-Korea te laten vertrekken. Daarmee laat Kyiv wel de mogelijkheid liggen om te proberen eigen krijgsgevangenen terug te krijgen in ruil voor de Noord-Koreanen. Dat was volgens haar "een mooi gebaar" richting Zuid-Korea.
Tot de Algemene Vergadering van de VN was er geen spanning tussen Oekraïne en Zuid-Korea, analyseert Boetyrska. Breuker vult aan: "Dit is op geen enkel moment omstreden geweest, totdat deze bom ontplofte vorige week." Dat was het moment dat Zelensky begon over de uitlevering.
Het verbaast Breuker dat Zuid-Korea daar zo fel op reageert. Dat de militairen naar Zuid-Korea wilden, was immers al bekend.
Volgens Breuker speelt er meer dan de veiligheid van de Noord-Koreaanse militairen. Ook de binnenlandse en internationale politiek van Zuid-Korea speelt mee.
Zuid-Korea heeft momenteel een progressieve regering die ervoor openstaat om met Noord-Korea te praten. "Daarom wordt er over het gevangennemen van twee Noord-Koreaanse krijgsgevangen niet heel positief gedacht door Zuid-Korea."
Ook toenadering tot Rusland speelt een rol. "Zuid-Korea denkt al enige tijd na over hoe het zich moet handhaven in een wereld waar Amerika niet meer die betrouwbare partner is", aldus Breuker. "Dan is het denk ik heel goed mogelijk dat Zuid-Korea eieren voor zijn geld kiest."
Boetyrska ziet vooral een probleem als Oekraïne in de toekomst meer Noord-Koreaanse militairen gevangenneemt. "Dan wordt het voor de Oekraïense regering en maatschappij moeilijk uit te leggen waarom we ze naar Zuid-Korea zouden sturen", zegt ze.
Oekraïne kan zulke krijgsgevangenen immers ook proberen te ruilen voor eigen militairen die door Rusland worden vastgehouden.
Zuid-Korea is bovendien uitgegroeid tot een grote internationale wapenexporteur. Het levert tot nu toe geen wapens aan Oekraïne. Volgens het Zweedse onderzoeksinstituut SIPRI(opent in nieuw venster) was het land in de periode tussen 2021 en 2025 de negende grootste exporteur van grote wapensystemen ter wereld.