Gelderse coalitie wankelt na onverwachte draai van BBB

ARNHEM - Staat onze provincie aan de vooravond van een bestuurlijke crisis? Die vraag ligt dinsdagavond op tafel als vier van de vijf Gelderse coalitiepartners samenkomen om de positie van de BBB te bespreken. De vertrouwensvraag is daarbij serieus aan de orde. Wat is er aan de hand?

Afgelopen week werden in de Provinciale Staten de Gelderse stikstofplannen aangenomen. Dat ging vooral over zones van 500 meter rondom een aantal natuurgebieden zoals de Veluwe. Daar gaan strengere regels gelden voor met name boeren. Dit moet de stikstofuitstoot terugdringen, zodat de vergunningverlening weer op gang kan komen en woningbouwprojecten en bedrijfsuitbreidingen mogelijk worden.

Dat ging alleen niet dankzij de BBB. Die stemde verdeeld, maar een meerderheid van de fractie was tegen. Daardoor kon de coalitie niet langer rekenen op een meerderheid. De verantwoordelijk provinciebestuurder Ans Mol is bovendien zelf van de BBB.

Als klap op de vuurpijl werd pas op het allerlaatste moment duidelijk dat de BBB de coalitie niet zou steunen. Dat gebeurde na een debat van veertien uur, nota bene over het belangrijkste dossier van deze bestuursperiode. Een onderwerp waar de coalitie bijna vier jaar aan heeft gewerkt. Vrijwel elke maand werd erover gesproken. Soms meerdere keren.

Daarop volgde een last minutedeal met oppositiepartijen D66, GroenLinks en PvdA om de coalitie alsnog aan een meerderheid te helpen.

Het stoom kwam de coalitiegenoten van CDA, ChristenUnie, SGP en VVD uit de oren. Die onvrede en teleurstelling maakten zij woensdagavond direct via de interruptiemicrofoon kenbaar. Na afloop van het debat, en ook in de dagen erna, was duidelijk dat de emoties eerst moesten zakken voordat er harde uitspraken konden worden gedaan over de gevolgen van deze politieke stunt van de BBB voor de coalitie.

De vier fracties hebben inmiddels intern beraad gevoerd en komen dinsdagavond bijeen om de koppen bij elkaar te steken. Mogelijk volgt er later nog een afspraak met de BBB waarin hen het besluit medegedeeld zal worden. Vast staat dat dat sowieso een stevig gesprek zal opleveren. De vraag is of de partijen de coalitie hierop laten vallen.

Politiek gezien lijkt het handelen van de BBB er zwaar genoeg voor. Er is met elkaar een coalitieakkoord gemaakt waarin onder meer werd afgesproken om verder te gaan met de ontwikkeling van Gelderse stikstofmaatregelen waarmee de wettelijke doelen voor 2035 bereikt moeten worden.

Als veruit de grootste partij zat BBB vier jaar lang in het centrum van de macht. Als het puntje bij paaltje komt aan het einde van de rit stemt de fractie in meerderheid tegen: er zijn coalities om minder gevallen.

Toch is de BBB binnen de coalitie niet zomaar te vervangen, alleen al vanwege de omvang van de fractie. Door de grote verkiezingswinst van de partij bij de laatste provinciale verkiezingen zijn er minimaal drie oppositiepartijen nodig om de overgebleven coalitiepartijen aan een meerderheid te helpen. Of dat nu gebeurt in een nieuwe meerderheidscoalitie, of via wisselende steun aan een minderheidscoalitie tot de volgende verkiezingen in maart.

En dan hebben we het nog niet eens over de inhoudelijke verschillen tussen de voornamelijk linkse oppositie en coalitiepartijen als VVD of SGP.

De BBB hoopt ondertussen zelf dat de coalitie door kan gaan. Fractievoorzitter Rik Loeters snapt wel de irritatie bij zijn coalitiepartners. Als voornaamste oorzaak voor het verdeeld stemmen van zijn fractie wijst hij naar de Haagse plannen die er 'overheen geklapt' zijn. "Maar ik denk dat het in het belang is van de inwoners van Gelderland dat deze coalitie blijft zitten. Mensen zitten niet op intern gedoe te wachten."

De komende dagen zal duidelijk worden welke gevolgen het heeft voor de Gelderse coalitie.