Belangengroep: 'Gemeente wacht tot dakloze uitgeput is voor er hulp komt'

Utrecht - Dakloosheid onder mensen met een baan is een groot probleem in Nederland. Dat probleem is ontstaan doordat de overheid dakloosheid lang als zorgprobleem heeft gezien, terwijl het een woonprobleem is. Dat zegt een actiegroep die strijd tegen dakloosheid.

Jawad en zijn gezin zijn zo'n voorbeeld. Jawad heeft geen problemen, hij heeft een baan, een inkomen, geen schulden en geen verslaving. Toch is hij met zijn gezin dakloos. Volgens de belanggroep Dakloosheid Voorbij! komt dat omdat de gemeente mensen als Jawad pas wil helpen, als er wel een zorgbehoefte is.

Nil Sendil van Dakloosheid Voorbij!, legt uit hoe dat werkt. Volgens haar stelt de gemeente eerst een paar vragen over je achtergrond als je dakloos dreigt te worden. "Kan je bij je netwerk terecht? Heb je nog steeds een baan? Heb je spaargeld? Ja, dan ben je tussen haakjes 'zelfredzaam' en dan kan de gemeente je niet verder helpen", zegt Sendil.

Volgens Dakloosheid Voorbij! krijgen deze daklozen uiteindelijk wel hulp als ze hun netwerk hebben uitgeput en al hun spaargeld hebben opgegeten. Maar dan hebben ze zorg nodig. Het zou veel goedkoper zijn geweest als hun woonprobleem direct was opgelost, volgens de actiegroep.

Volgens Sendil is het zaak om zo snel mogelijk aan de bel te trekken als je dakloos dreigt te worden. Iemand die een woning zoekt in de gemeente Utrecht kan zich inschrijven bij Woningnet. Alle sociale woningen worden via Woningnet verdeeld. Als je op de particuliere markt wilt huren of kopen, dan heb je die inschrijving in principe niet nodig, maar daar zijn de prijzen veel hoger.

Die inschrijving is geen garantie op een huis. De wachtlijsten voor een sociale huurwoning in Utrecht en omgeving zijn lang, wachttijden van meerdere jaren zijn de regel. De gemiddelde actieve zoektijd bedraagt volgens de Utrecht Monitor, bijna zes jaar. Woningzoekenden die een woning krijgen toegewezen, zijn niet constant aan het zoeken geweest. De gemiddelde inschrijfduur voordat iemand een woning krijgt is bijna twaalf jaar. En dat is volgens Sendil precies het probleem waarom het draait: een tekort aan woningen.

Wie dakloos dreigt te raken kan contact opnemen met het gemeentelijke buurtteam, zij zijn de eerste aangewezen om te helpen bij de zoektocht naar oplossingen. Toch komt die oplossing er vaak niet. De gemeente zelf heeft geen woningen beschikbaar. En dan gaan mensen wonen in auto's, busjes of op de bank bij vrienden en bekenden.

Sendil noemt het verborgen dakloosheid. In het najaar komen er cijfers voor Utrecht, om hoeveel mensen het gaat, maar nu al wordt dat door deskundigen op duizenden geschat. Voor een grote groep is het lastig om te voorkomen dat ze dakloos raken. "Tenzij je een heel dikke, dikke, dikke portemonnee hebt of een vette spaarrekening. Het kan iedereen overkomen." Ze geeft het voorbeeld van een student die zijn studentenhuis uit moet om dat de studie klaar is, en die niet terug kan naar zijn of haar ouders. Die kan zich geen woning op de particuliere markt veroorloven en raakt dakloos.

Sommige woningzoekende krijgen voorrang bij het toewijzen van woningen. Dat gebeurt in uitzonderlijke gevallen. "De urgentieverklaring is alleen voor mensen die in een noodsituatie zitten en dringend een andere woning nodig hebben", schrijft de gemeente op haar website. Volgens de gemeente zou dat kunnen zijn als je dakloos dreigt te raken, buiten je eigen schuld financiële problemen hebt, als een relatie eindigt of als er medische problemen zijn. Ook mensen die hun huis uit moeten vanwege een renovatieproject krijgen voorrang. En dat geldt ook bij de huisvesting van vluchtelingen wiens asiel is toegekend.

Volgens Sendil is er vorig jaar een nieuwe wet aangenomen. "Daarin zijn gemeenten verplicht om hun urgentie regelingen aan te passen, zodat ze in ieder geval bepaalde dakloze mensen met urgentie huisvesten." Toch is de regeling nog niet goed genoeg. Volgens Sendil zijn de groepen die in aanmerking komen voor urgentie nog veel te beperkt.

Dakloosheid Voorbij! organiseert van 5 tot 10 oktober een actieweek. Ook Utrecht is actiestad. Op 7 oktober is er vanaf 13 uur een manifestatie in de Domkerk.