RTV Utrecht
Gisteren, 05:05 • Aangepast Gisteren, 16:45 • 4 minuten leestijd
Utrecht - Het tegengif tegen amatoxine, de giftige stof die in de groene knolamaniet zit, is dit jaar aan zeven patiënten toegediend. Dat meldt het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) van het UMC Utrecht. Voor één persoon kwam het tegengif te laat. Diegene is overleden. De groene knolamaniet is de giftigste paddenstoel van Nederland.
Je krijgt het tegengif als je deze knolamaniet hebt binnengekregen. Twintig jaar geleden was hij nog vrij zeldzaam, toen schoot hij alleen nog uit de grond in duingebieden. Maar inmiddels komt hij veel vaker voor, weet paddenstoelenexpert Peter-Jan Keizer.
Dat heeft waarschijnlijk te maken met klimaatverandering en hogere temperaturen, zegt Keizer. Staat er een geschikte boom - bij voorkeur een eik, maar een linde of een beukenboom mag ook - dan kan de schimmel waar de knolamaniet uitkomt zich hechten en springen de paddenstoelen er uit de grond.
Waar de persoon die dit jaar overleed vandaan kwam, maakt het NVIC niet bekend.
Het NVIC kreeg dit jaar tot nu toe 178 meldingen binnen van mensen met mogelijke paddenstoelenvergiftigingen, laat een woordvoerder weten. Meestal gaat het om jonge kinderen die per ongeluk iets binnen hebben gekregen.
In ongeveer 10 procent van de gevallen gaat het om paddenstoelen die geplukt zijn voor consumptie. In ongeveer de helft daarvan (zo'n negen gevallen) gaat het mogelijk om een vergiftiging met een paddenstoel die amatoxine bevat. Meestal is dat de groene knolamaniet.
Krijg je dat gif binnen, dan moet je snel een tegengif innemen. Gebeurt dat te laat, dan heeft het toedienen van dat antigif geen zin meer, legt de woordvoerder uit. De lever- en of nierschade is dan al te ernstig.
Bij een deel van die zeven mensen die het tegengif dit jaar kreeg, is volgens de woordvoerder een levertransplantatie overwogen. Hoe vaak dat precies is overwogen en of dat ook daadwerkelijk is gebeurd, is niet bekend.
Dat de groene knolamaniet inmiddels overal in Nederland uit de grond schiet, weet Utrechter Gijs van Baalen (33). "Ik had een keer opgezocht wat de giftigste paddenstoel is die je in Nederland kan vinden", zegt hij. Bij een wandeling door het Gagelbos vorig weekend zag hij er ineens een staan. Toen hij goed keek, waren het er zelfs tientallen.
"Ik kijk wel goed om me heen", zegt Van Baalen over zijn wekelijkse wandelingen in het bos. "Naar de begroeiing en de planten en de vogels. En nu begint natuurlijk de paddenstoelentijd." Hij wist de giftige groene knolamaniet te herkennen. "Maar ik dacht wel: misschien toch goed als mensen weten dat ze hier zitten."
Je kunt de groene knolamaniet herkennen aan een paar dingen, laat paddenstoelenexpert Keizer zien. Ten eerste voorkomt de groene kleur op de hoed veel verwarring, want er zijn bijna geen andere paddenstoelen die een groene kleur worden als ze groot zijn.
Ook kenmerkend: de onderkant van de hoed is wit. "Al die lamelletjes die daar zitten, dat is bij een champignon donkerroze of chocoladebruin", zegt Keizer. "Maar bij de amaniet blijft dat altijd wit. Zo kun je voorkomen dat je hem verwisselt met een wilde champignon."
Is je paddenstoelenkennis niet enorm, dan blijft Keizer bij de makkelijkste tip: "Wil je champignons eten, dan kun je ook gewoon lekker naar de winkel gaan."
Paddenstoelenexpert Peter-Jan Keizer legt uit hoe je een groene knolamaniet herkent:
Achter die paddenstoelen zit een veel complexer systeem dan je kan zien, vertelt Keizer. De paddenstoel is eigenlijk alleen maar het vruchtje van een veel groter organisme, dat vooral in de bodem zit. "Dat bestaat uit kilometerslange schimmeldraadjes die kriskras door de bodem heen groeien."
"Het leuke van de groene knolamaniet is dat hij een samenleving heeft met een boom", zegt Keizer. De schimmeldraden van de paddenstoel vergroeien met de wortels van de boom.
Die hebben daar allebei wat aan. De schimmel brengt water uit de bodem naar de boom toe. De boom, op zijn beurt, kan met zijn groene blaadjes suikers produceren. Dat gaat weer als voedsel naar de schimmel. Een win-winsituatie dus.
Mag je zomaar paddenstoelen plukken?
In bossen van Staatsbosbeheer, zoals het Gagelbos, mag je op kleine schaal plukken. In totaal mag je 250 gram meenemen uit het bos. Dat is ongeveer een bakje vol.
Maar, waarschuwt Staatsbosbeheer, zorg ervoor dat je weet wat je doet. Het is vaak niet makkelijk om giftige paddenstoelen te onderscheiden van niet-giftige soorten. Naast de groene knolamaniet zijn er namelijk nog meer giftige paddenstoelen. De kleverige knolamaniet, bijvoorbeeld.
In andere bossen, bijvoorbeeld die van het Utrechts Landschap, is plukken helemaal verboden.