Kan de VS zomaar eisen dat Europa zijn dieselreserves aanspreekt?

De Verenigde Staten kunnen Europa niet verplichten om diesel uit zijn noodvoorraden vrij te geven. Dat zegt Thijs Van de Graaf, professor internationale energiepolitiek aan de UGent, in VRT NWS De Ochtend. Met de dreiging van een exportverbod kunnen ze wel druk zetten, zegt hij. 

Samenvatting:

De Amerikaanse regering wil dat de Europese Unie de komende 6 maanden 120 miljoen vaten diesel uit haar strategische reserves op de markt brengt. Dat zou de hoge dieselprijs op de wereldmarkt moeten drukken. Het gaat om zo'n 38 procent van de Europese dieselreserves, die volgens Eurostat ongeveer 315 miljoen vaten bedragen. Geeft Europa niets vrij, dan dreigt een Amerikaans exportverbod op diesel. De Europese Commissie wijst zo'n verbod vandaag volledig af.

Europese landen leggen sinds de olieschokken van de jaren ‘70 noodvoorraden aan van ruwe olie en olieproducten zoals diesel. De regel is dat een land daarmee 90 dagen verder moet kunnen zonder extra invoer, legt Van de Graaf uit.

In België beheert het overheidsbedrijf ASEVA die voorraad. Het gaat om ruim 25 miljoen vaten. Meer dan de helft daarvan ligt in Duitsland, Frankrijk en Nederland, omdat ons land geen geschikte opslagcavernes heeft. Wie tankt, betaalt eraan mee: een klein deel van de literprijs aan de pomp gaat naar ASEVA.

"Die reserves worden beheerd door de lidstaten zelf. Dat wordt ook afgestemd, zowel Europees als daarboven, in de schoot van het Internationaal Energieagentschap", zegt Van de Graaf. Dat bevestigt ook de Europese Commissie vandaag, tijdens een persconferentie. "Elke beslissing om voorraden vrij te geven, wordt genomen door het IEA", zei woordvoerster Anna-Kaisa Itkonen vandaag. "De EU is klaar voor een collectieve actie in de context van het IEA."

De VS zijn ook lid van het IEA. In maart, kort na het begin van de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran, spraken de leden af om samen 400 miljoen vaten olie en olieproducten op de markt te brengen, de grootste vrijgave ooit. "Dat is toen samen afgesproken. Wat er nu gebeurt, is iets anders: de Amerikanen zetten druk op de Europeanen om voorraden vrij te maken uit hun eigen reserves."

Volgens Washington zijn verschillende Europese landen hun beloftes van maart niet nagekomen. De Amerikaanse Minister van Energie Chris Wright zei eerder deze week dat ze maar een fractie vrijgaven van wat ze hadden toegezegd. De Amerikanen kijken vooral naar Frankrijk en Duitsland, die samen ongeveer 35 procent van de Europese dieselreserves aanhouden. Duitsland zegt dat het IEA het land nog niet gevraagd heeft om voorraden vrij te geven.

Wat er nu gebeurt, is dat de Amerikanen die dieselexport als drukkingsmiddel inzetten om van ons concessies los te weken

Thijs Van de Graaf, professor internationale energiepolitiek (UGent)

Een Amerikaans exportverbod zou Europa hard raken. "President Trump heeft gesproken over een mogelijk exportverbod op diesel. De VS zijn een exporteur van diesel naar de wereldmarkt. Een steeds groter deel daarvan komt bij ons in Europa terecht", zegt Van de Graaf.

Die afhankelijkheid is snel gegroeid. Na de Russische inval in Oekraïne verbood de EU de invoer van Russische diesel. Amerikaanse diesel vulde dat gat voor een deel. Door de oorlog in Iran en de blokkade van de Straat van Hormuz komt er nu ook minder diesel uit het Midden-Oosten. Dit jaar komt 32 procent van de diesel die de EU van buiten haar grenzen invoert uit de VS, tegen 17 procent vorig jaar.

"Wat er nu gebeurt, is dat de Amerikanen die dieselexport als drukkingsmiddel inzetten om van ons concessies los te weken, in de vorm van het vrijgeven van diesel uit onze noodvoorraad", zegt Van de Graaf.

Bovendien zijn de noodvoorraden daar niet voor bedoeld. Toen ze werden aangelegd, werd afgesproken dat ze alleen worden aangesproken bij een fysiek tekort en niet om prijzen te drukken. Zo wilde men voorkomen dat ze een politiek instrument zouden worden.  Volgens de Europese Commissie is er vandaag genoeg diesel. "We hebben momenteel geen concreet tekort aan diesel of gas in de Europese Unie", zei woordvoerster Anna-Kaisa Itkonen donderdag. Volgens haar gaat het om een wereldwijde prijscrisis, niet om een probleem met de bevoorrading.

Van de Graaf ziet een duidelijk motief bij de Amerikaanse president.

"Hij heeft volgende maand de midterms (de tussentijdse verkiezingen, red.). De Republikeinse partij doet het slecht in de peilingen en die hoge brandstofprijzen zijn slecht nieuws voor de Republikeinen. De agenda van Trump is heel duidelijk: hij wil die noodvoorraden nu aanspreken voor electorale doeleinden."

Het enige wat je doet, is tijd kopen

Thijs Van de Graaf, professor internationale energiepolitiek (UGent)

Meer diesel op de markt drukt de prijs en niet alleen in Europa. De diesel hoeft daarvoor niet naar de VS te gaan. "Als die op onze markt vrijkomt, komt er elders weer extra diesel vrij en dat zou de prijs voor iedereen kunnen drukken", zegt Van de Graaf.

Voor Europese regeringen die worstelen met de hoge dieselprijs is dat dus deels goed nieuws. Sommige landen, zoals Duitsland, verlaagden al de accijnzen op diesel. Maar volgens Van de Graaf lossen zulke maatregelen het onderliggende probleem niet op. "Je gaat er geen raffinaderijen mee repareren die kapotgeschoten zijn in het Midden-Oosten of in Rusland. Het enige wat je doet, is tijd kopen."

Europa aarzelt ook omdat het reserves wil overhouden voor het geval de oorlog met Iran lang blijft duren en de aanvoer echt in het gedrang komt. Vanochtend overlegden de Europese Commissie en de lidstaten al over het dossier. Mogelijk volgt deze namiddag nog een overleg tussen regeringsleiders van de G7.

Volgens de zakenkrant Financial Times overweegt de EU een Frans voorstel om 50 miljoen vaten vrij te geven. Een beslissing is er nog niet.