Yaqine Hamzaoui opent JAM Sonor met solo-expo: 'Mijn beelden zijn het bewijs dat ik besta'

“Il y a trop de bruit”, heeft Yaqine Hamzaoui op een van haar foto's geklad. De op textiel geprinte beelden liggen kriskras over de vloer van de exporuimte gedrapeerd. “Ik heb een paar maanden gereisd, onder meer naar plekken waar het heel stil was”, zegt ze. “Sinds ik terug ben, merk ik dat hier veel geluid is.” De stofzuiger die wat verderop zijn helse job doet, onderstreept haar gelijk.

In de oude brouwerijgebouwen van Belle Vue aan de Henegouwenkaai is het een gezellige drukte. Negen jaar lang huisde hier het MIMA, het Millennium Iconoclast Museum of Art. Vorig jaar trokken de drijvende krachten de stekker eruit. Na de sluiting werd het gebouw meermaals tijdelijk ingepalmd, onder meer door het Brussels Pride Museum. Nu krijgen de vier verdiepingen een permanente invulling met JAM Sonor, een samenwerking tussen hotelketen JAM Hotels en muziekcentrum Volta, dat zijn concertwerking van zijn stek aan de LionCity-site naar hier verhuist.

"Wat ik voel bij muziek, druk ik uit in beelden"

Dit weekend wordt JAM Sonor officieel geopend met een minifestival met onder meer Brusselse jonge honden als Zonmai en Tje op de affiche, en een expo van Yaqine Hamzaoui. Dat laatste is niet zo gek, want Hamzaoui's beelden en de hoofdstedelijke muziekscene vormen samen een bont lappendeken. De dertigjarige Brusselse fotografe boetseerde mee het universum van Blu Samu en Martha Da'ro, legde de vervelling van Gorik van Oudheusden tot Zwangere Guy en terug vast. “Dat is wat muziek met mij doet, wat ik voel druk ik uit in beelden.”

Hamzaoui's aanpak is apart. Ze schildert met licht en fotografeert geluid, het is kunst op een grootstedelijke beat. Ze noemt zichzelf geen fotograaf, maar een beeldenmaker. Beelden die ze vastlegt met haar camera, maar ze kwakt ook graag verf tegen een canvas. Of ze combineert de twee. Haar rauwe, gesatureerde weergave van een geblurde werkelijkheid leverde haar ook al opdrachten voor grote merken en magazines.

Matras vol dromen

“Misschien kan ik wel op zijn rug klimmen, het heeft de perfecte grootte”, zegt Hamzaoui over het dierlijke schepsel dat ze op een van de monumentale doeken heeft geklad. Elders duiken wezens op die aan de grillige graffiti van Bonom doen denken. “Voor mij zijn die schilderijen een uitdaging, normaal teken ik enkel in schetsboeken”, zegt ze.

Eén keer heeft ze tot nog toe een schilderij tentoongesteld. “Ik zie het als een soort van spelen. Je moet geen vijftien jaar studeren om schilder te zijn.” Toch aarzelde ze om met de canvassen aan de slag te gaan. “Mijn broer speelt saxofoon, maar ziet zichzelf helemaal niet als saxofonist. Op een dag begon hij hier toch samen te spelen met Ashley Morgan, een professionele muzikant. Dat was voor mij de klik om mij eraan te zetten.”

Die gigantische doeken heeft ze heel goedkoop op de kop kunnen tikken. Ze zullen de grootste ruimte vullen, samen met nieuwe beelden. Of dingen die ze hergebruikt, want Hamzaoui recycleert heel veel. Tegen de muur hangt een to-dolijst. “When the bpm goes faster than the shutterspeed”, leest een slagzin. “Dat wordt de titel van de expo. Ik had die al jaren opgeslagen, en toen Arne (Huysmans, bezieler van Volta, red.) me voor deze expo vroeg, wist ik meteen dat ik die ging gebruiken. Het gaat erom je brein voor te zijn door te doen, if that makes sense.”

Hamzaoui is hier sinds augustus aan het werk. Komt goed uit, want ze is terug bij haar mama gaan wonen, lacht ze. Daar heeft ze geen plaats om al die creaties te stockeren. Daarvoor had ze nooit de ruimte om zoveel en zulke grote werken te maken. “Een grote ruimte doet je ideeën alleen maar groeien.”

De matras die er rondslingert, wordt deel van de expo, in het aanpalende, kleinere vertrek, legt ze uit. “Ik heb daar mijn hele leven op geslapen. Toen ik die naar hier sleepte, voelde ik mij meteen thuis.” Het is een heel intiem voorwerp, beseft ze. “De grote ruimte toont mij in 'mijn' Brussel, die matras is mijn inner world. Ik ga erop airbrushen, maar je mag er ook op chillen.”

Er is veel gedroomd op die matras, gebrainstormd, gepiekerd, geslapen. “Heel veel vrienden hebben op dat bed de nacht doorgebracht. Mensen met een onregelmatige nachtrust, sliepen bij mij wél goed. Ik heb blijkbaar iets rustgevends. Of is het die matras?” Dat mensen zich op hun gemak voelen is voor een fotograaf, die zijn onderwerp vaak dicht op de huid zit, een prima eigenschap. “Dat hoor ik wel vaker en dat is meganice. Vooral omdat het iets natuurlijks is. Ik forceer dat niet.”

Crappy camera

Op de vraag of die matras een verwijzing is naar de Britse kunstenares Tracey Emin, antwoordt Hamzaoui schouderophalend. Haar naam zegt haar niet meteen iets. “Daar ligt wel een soort ... schaamte. Ik zou graag allerlei coole referenties kunnen opsommen, maar dat lukt mij niet. Ik zie vaak dingen die mij inspireren, maar dat blijft niet hangen.”

Hamzaoui volgde altijd haar eigen pad. Ze groeide op in het centrum en aan Graaf van Vlaanderen, op haar twaalfde scheidden haar ouders. Als kind schreef ze verhaaltjes, haar jongere broer en zus waren acteurs in de filmpjes die ze regisseerde met een oude Nokia-camera. Het was haar manier om te communiceren. “Ik heb altijd heel intuïtief gewerkt. Ik ga aan de slag met wat ik rondom mij zie en zie wel wat eruit komt. Ook met materiaal. Andere beginnende fotografen hadden zotte camera's, terwijl ik met een crappy ding werkte. Maar mijn beelden waren wel harder dan die van hen.”

Fotograferen was Hamzaoui's tool om een plek te vinden in de stad, haar camera was haar kompas door de betonnen jungle. Aan “54”, het Sint-Katelijneplein, waar een bende jonge creatievelingen elkaar jarenlang aanvuurde, voelde ze zich als beeldenschieter gezien. “Wie ik nu ben, heb ik te danken aan dit”, zegt ze terwijl ze van op het dak van het Belle Vue-gebouw naar de warboel van gevels, daken en straten wijst. “Brussel heeft mij altijd megaveel impulsen gegeven.”

"Ik heb mij lang verstopt achter anderen, ik wilde de verantwoordelijk nooit alleen dragen. Door daar veel over te praten met vrienden, is dat veranderd"

Yaqine Hamzaoui

Aan Sint-Lucas volgde ze audiovisuele vorming, maar dat liep niet vlot. Ze studeerde twee jaar aan het RITCS en een maand aan het KASK. “Dat schoolsysteem was niks voor mij, ik voelde dat ik film ging haten”, zegt ze. Ze zag veel competitie, maar deed zelf niet veel moeite. “Omdat ik mezelf niet wilde teleurstellen als ik dan zou falen.”

Haar dromen deelde ze liever met Martha Da'ro, die toen in Gent studeerde. “Dat was veel belangrijker dan school. We waren creatief, maar zonder precies te weten waarom we iets deden.” Ze werkte een tijdje voor de fotowinkel Laboriver in het centrum, maar ook dat was een eindig verhaal omdat haar eigen projecten te veel tijd opslorpten.

Haar “craft” leerde ze, kortom, al doende. “Trouwfeesten, basketwedstrijden, balletvoorstellingen ... ik heb dat allemaal gedaan”, lacht ze. Al die puzzelstukken pasten uiteindelijk langzaamaan in elkaar. Op haar zeventiende begon Hamzaoui te fotograferen voor Bronks, daarna werd ze huisfotograaf bij de AB. Dat was haar echte school.

Trippen in de woestijn

Het feit dat we hier nu over haar en haar werk praten, noemt Hamzaoui “een big change”. Ze wijt haar schuchterheid aan een breuk in haar zelfzekerheid als kind, zonder echt over het onderwerp uit te weiden. Wanneer ze in het middelbaar voor de klas moest spreken, maakte ze video's. “Zo gaf ik me bloot, maar tegelijk ook niet. Dat is eigenlijk de samenvatting van mijn leven.”

De voorbije paar jaar heeft ze aan zichzelf gewerkt. “Ik geloof nu meer in mezelf. Oorspronkelijk ging deze expo opnieuw een collab zijn met andere kunstenaars, zoals ik bijna altijd werk. Ik heb mij lang verstopt achter anderen, ik wilde de verantwoordelijk nooit alleen dragen. Door daar veel over te praten met vrienden, is dat veranderd.”

Er is geen juist of fout als het om creatief zijn draait, beseft ze. “Mijn werk is het bewijs dat ik besta. Daarom duik ik ook zo graag in mijn archieven. Ik ben hier ook niet de wereld aan het redden, ik ben gewoon mijn verhaal aan het vertellen. Vroeger vond ik dat alles moest kloppen, dat heb ik losgelaten. Ik zie mijn werk nu zoals een vriend die mij helpt deze wereld te begrijpen.”

De personen die ze fotografeert, zijn een soort spiegelbeeld van haarzelf, beaamt ze. “Zeker met mensen waarmee ik lang samenwerk, zoals Susobrino en Gorik. Die stappen die je samen met iemand zet zijn goud waard voor mij. Een wereld bouwen waarin je mensen uitnodigt maakt me blij.”

Toch besloot ze vorig jaar om die wereld even achter zich te laten tijdens een trip naar Marokko, het land van haar vader. Ze wilde andere mensen ontmoeten en ontdekte de leegte van de woestijn. “Er is niks, en tegelijk ook alles. Ik heb er conversaties gehad die ik nog nooit eerder had gehad, over de donkere schaduwzijde van mezelf, de pijn die ik anderen soms berokken, de patronen die ik wil doorbreken. Dat was een turning point.”

Geen grotere antipool van Brussel dan de woestijn, en toch keerde ze er dit jaar naar terug. “Ik ben niet zo'n back to the roots-type, maar ik heb er samen met nomaden djembé gespeeld en dat voelde heel natuurlijk. Ik houd van hun mentaliteit. Vandaag is vandaag en morgen zien we wel, that's my kind of people! (Lacht) Hier moet je twee weken op voorhand afspreken als je met iemand een koffie wilt gaan drinken.”

Ze dacht dat ze voor altijd een “city girl” zou zijn, maar de natuur opende een nieuw stukje van haar ziel. “Ik zat ook een maand offgrid in Portugal. Ik heb me daar gek genoeg geen seconde verveeld. Brussel is mijn habitat, ik kan hier letterlijk met mijn ogen dicht rondwandelen. Ik laad mij op aan de stad en aan mijn vrienden. Maar de natuur is nog een ander soort opladen.”

Plantrekker

Hamzaoui verwacht veel van deze hub op de grens tussen Molenbeek en Brussel-Stad. Ontmoetingen en uitwisselingen zijn de prikkels die haar voortdrijven. “In Brussel kan veel, maar je moet buitenkomen. Een plek als JAM Sonor is daarvoor ideaal.”

Nu de sociale en economische druk op artiesten blijft toenemen, wordt betaalbare en kwalitatieve infrastructuur om te produceren, repeteren en presenteren steeds belangrijker. Daarom zijn plekken als deze, en Hexagon in het centrum en straks ook het ATOMA Art Center in Vorst, kruispunten waar muzikanten en beeldenmakers elkaar kunnen ontmoeten zonder commerciële insteek, van goudwaarde. “Het is de eerste keer dat ik zo'n grote plek ter beschikking krijg. Ik dacht eerst dat ik iets in return moest geven, maar dat was niet zo. De bezielers van dit project staan open voor alles. Dat vind ik mooi.”

"Brussel is mijn habitat, ik kan hier letterlijk met mijn ogen dicht rondwandelen. Ik laad mij op aan de stad en aan mijn vrienden. Maar de natuur is nog een ander soort opladen"

Yaqine Hamzaoui

Hamzaoui is een plantrekker zoals Brusselaars dat zijn. “Artiest zijn gaat met ups en downs, het is ingewikkeld om iets op poten te zetten wat je graag doet en dat ook geld genereert. Je moet megaflexibel zijn. Maar ik kan met weinig comfort leven. Ik ben liever broke dan dat ik een 9-to-5 doe. Anderen geeft die manier van leven wellicht stress, maar ik voel mij megarijk.”

Dat ze in het voormalige MIMA mag exposeren, vindt ze extra cool. “Ik had vroeger een atelier aan het Institut des Arts et Métiers aan de overkant van het kanaal. Van op het dak kon ik dit gebouw zien. Ik droomde ervan om hier ooit werk te kunnen tonen. Nu sta ik hier op het dak en zwaai ik naar mijn oude atelier.”

Stadsdieren

Na deze expo volgen er dit najaar nog drie, onder meer in Luik en Turnhout. “Ik voel dat ik in een andere fase ben beland,” glimt Hamzaoui. Onder het vergrootglas van de aandacht is het een kunst om je eigen stijl te bewaren, beseft ze. “Julian Klincewicz, een kunstenaar uit San Diego die zijn creatieve stempel behoudt, is daarin een voorbeeld. Kijk, nu heb ik je toch één referentie gegeven.” (Lacht)

Hamzaoui mocht al aan de slag voor Nike, Adidas en Natan. De Brusselse filmmaker Heleen Declercq, met wie ze goed bevriend is, leerde haar dat je bij dat soort opdrachten drie vragen moet afvinken: beleef je er plezier aan, sta je erachter, en word je goed betaald? “Vaak willen grote merken met jou werken om je frisse blik, maar uiteindelijk moet je toch toegevingen doen. Ach, het is geven en nemen, maar mijn hart klopt vooral harder bij projecten als dit.”

Ooit wil ze het telefoonnummer van Tyler, the Creator te pakken krijgen, of dat van Syd van The Internet. Maar ze wil vooral beelden maken die raken. “En dan in de eerste plaats door het creatieve proces erachter. Ik ga bij het zien van een foto niet snel huilen, maar ik kan wel ontroerd raken door hoe iemand zijn wereld in een beeld heeft gestopt.”

Geen wonder dat ze zo ongeremd aan de slag gaat met analoog en digitaal, met lagen en texturen, onscherpte en noise. “Soms manipuleer ik de stad in mijn beelden zo hard dat je niet meer weet dat je in Brussel bent. Ik gebruik fotografie dan ook als een werktuig om mijn werkelijkheid te creëren, niet om te registreren. Mijn beelden zijn gewoon een verlengstuk van mijn leven.”

Een pneumatische boor hamert onze conversatie stuk. Il y a trop de bruit. “Ach, ik beeld mij altijd in dat het de dieren van de stad zijn”, lacht Hamzaoui. “Als je je fantasie gebruikt, kun je de wereld beter verdragen.”

When the bpm goes faster than the shutterspeed is vanaf 2/10 te zien in JAM Sonor, dat ook op 2/10 op gang getrapt wordt met een reeks concerten, volta.brussels

Lees ook