Ministerie schuift oordeel onderzoekers over status natuur opzij: 'Beetje gek'

Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur heeft aan de Europese Commissie doorgegeven dat het met de bruinvis en grijze zeehond beter gaat dan wetenschappers constateerden. Dat is opmerkelijk, omdat het ministerie daarmee afwijkt van de bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek.

Nederland moet elke zes jaar aan Europa doorgeven hoe het gaat met de beschermde dieren die in ons land leven. Op verzoek van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) doen wetenschappers van Wageningen University & Research (WUR) daar onderzoek naar en leveren zij hun resultaten aan bij het ministerie.

De wetenschappers kwamen tot de conclusie dat de status van de bruinvis "matig ongunstig" is, maar het ministerie kwam tot een andere conclusie. Aan de Europese Commissie is gemeld dat de status "onbekend" is.

Ook over de grijze zeehond verschillen de onderzoekers en het ministerie van mening. De wetenschappers konden geen oordeel geven over de status, terwijl het ministerie die als "gunstig" heeft doorgegeven aan de Europese Commissie.

Het ministerie heeft de aanpassingen met de WUR besproken, maar heeft de universiteit daar niet wetenschappelijk van overtuigd, zegt een woordvoerder van de universiteit. "We zijn het daarover niet eens geworden", zegt hij. De aanpassingen van het ministerie noemt de woordvoerder "toch wel een beetje gek".

Conclusies noemt ministerie 'overtrokken'

De WUR deed op verzoek van het ministerie onderzoek naar de status van tientallen dieren. De resultaten zijn door het ministerie grotendeels overgenomen, maar bij de bruinvis en grijze zeehond werd daarvan afgeweken.

De onderzoekers concludeerden dat de status van de bruinvis "matig ongunstig" is, omdat het leefgebied van de bruinvis een "matig vooruitzicht" kent. Dat komt volgens de onderzoekers door drukte op zee door scheepvaart, verontreiniging en bijvangst op de Noordzee, maar die beoordeling noemt een woordvoerder van het ministerie "overtrokken".

De factoren die een negatief effect hebben op het leefgebied van de bruinvis zijn volgens de woordvoerder al langer bekend. "Toch is er nog weinig kennis over de precieze en vooral cumulatieve effecten." Daarom is de kwaliteit van het leefgebied als onbekend beoordeeld, waardoor het ministerie ook geen uitspraak doet over de staat van de bruinvis.

Voor de grijze zeehond konden de onderzoekers evenmin vaststellen wat de staat ervan is. Dat komt volgens hen omdat onduidelijk is wat voor gevolgen de toename van schepen en windmolenparken op zee hebben.

Daar gaat het ministerie niet in mee. Volgens het ministerie verkeert de grijze zeehond in een gunstige staat. Daarbij zijn er volgens het ministerie "geen aanwijzingen dat de omvang van het leefgebied door bijvoorbeeld windmolenparken zou zijn afgenomen en niet meer voldoende zou zijn". Daarbij wijst het ook op de toename van het aantal grijze zeehonden.

De WUR brengt daar tegenin dat de populatie weliswaar groeit, maar dat een verandering in leefgebied pas jaren later terug te zien is in het aantal dieren. "Een groeiende populatie zegt niet automatisch iets over de kwaliteit van het leefgebied", legt de woordvoerder uit. Het ministerie houdt daartegenover vol: "Het is lastig uit te leggen waarom het slechter gaat met een soort als de populatie ruimschoots verdubbeld is."

'Past in breder fenomeen waarbij kennis onder druk staat'

Het is niet voor het eerst dat het ministerie van Landbouw wetenschappelijke resultaten naast zich neerlegt. WUR-onderzoek naar hoeveel wolvenroedels Nederland moet tellen voor wolven makkelijker kunnen worden gedood, leidde tot kritiek van toenmalig staatssecretaris Jean Rummenie.

Intern twijfelde hij aan de "onafhankelijkheid" van de WUR, hij noemde het onderzoek "onbetrouwbaar" en had het over een "realiteitsgehalte van 0,0". Hij vroeg een andere partij het onderzoek opnieuw te doen. De resultaten daarvan zijn er nog niet en Rummenies opvolger Silvio Erkens zegt daar ook nog op te wachten.

Alyt Damstra, hoogleraar Kennis en Strategische Beleidsadvisering aan de Universiteit van Amsterdam, zegt dat het ministerie vrij is om beleid te maken los van wetenschappelijke inzichten. Wel noemt ze het "opmerkelijk" dat het ministerie de WUR om feiten heeft gevraagd, maar die vervolgens wijzigt en doorstuurt naar Brussel. "Dan kun je vraagtekens zetten bij de opdracht die aan de WUR is verstrekt."

"Strijd om de interpretatie van feiten past in een breder fenomeen, waarbij de ruimte voor kennis en wetenschap wordt beperkt op politiek gevoelige dossiers", vervolgt Damstra. "De kwestie rond de wolf is hier een voorbeeld van, maar je ziet het ook bij stikstof en migratie. Als de feiten politiek niet goed uitkomen, zijn er manieren om daar strategisch mee om te gaan. Shoppen uit onderzoek bijvoorbeeld, of de waarde van wetenschap zelf relativeren."

'Ruimte om advies te interpreteren'

Het onderzoek van de WUR is een advies en geen rapportage. Daar is bewust voor gekozen. "Als onze cijfers direct naar Europa gaan, bestaat het risico dat er druk op ons wordt uitgevoerd. Dat willen we hiermee voorkomen", vertelt de woordvoerder van de universiteit.

"We vinden het belangrijk dat onze onafhankelijkheid voorop staat. Tegelijkertijd verwachten we dat beleidsmakers ons wetenschappelijk onderzoek serieus nemen. Op deze manier is het zichtbaar wat wij adviseren en wat de overheid doet." Op wat de wetenschappers van de aanpassingen vanuit Den Haag vinden, wil de woordvoerder niet al te veel ingaan. "De rollen zijn in elk geval helder", zegt hij.

Het ministerie zegt het oordeel van wetenschappers "altijd serieus" te nemen. Volgens een woordvoerder is een deel van dat oordeel niet gebaseerd op onderzoek, "maar op expert judgement, waarbij experts soms tot verschillende interpretaties komen op basis van dezelfde gegevens".

De woordvoerder zegt verder dat het ministerie "de ruimte heeft om het advies te interpreteren". Volgens hem moet de rapportage over hoe het gaat met de Nederlandse natuur worden gedaan "op een manier die uitlegbaar is".

Job schrijft veel over de natuur, boeren en de stikstofcrisis. Ook maakte hij de podcast Verscheurd door de wolf. Mail je tips of vragen.