Een computermodel kan aan iemands manier van praten ongeveer inschatten hoe oud diegene is. Interessanter is wat het betekent als die schatting te hoog uitvalt: wie ouder klinkt dan hij is, heeft gemiddeld ook een ouder ogend brein en scoort slechter op geheugentests. Bij mensen met dementie klinkt de stem bovendien duidelijk ouder. Dat schrijven onderzoekers in Science Advances.
Neem je de telefoon op zonder te weten wie er belt, dan heb je vaak na een paar woorden al een idee van de leeftijd van de beller. Onze stem verandert mee met ons lichaam en ons brein. Een internationaal team maakte van die intuïtie een meetinstrument: een spraakklok. Die blijkt meer op te pikken dan alleen het aantal kaarsjes op de taart.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Zeven spreekopdrachten
Aan het onderzoek deden 2928 Spaanstalige mensen mee uit Argentinië, Chili, Colombia, Mexico en Peru. Ruim de helft was gezond, de rest had lichte cognitieve problemen, alzheimer of een vorm van frontotemporale dementie. Ze beschreven een kort animatiefilmpje, noemden zoveel mogelijk dieren of groenten in een minuut, kwamen op woorden die met een bepaalde letter beginnen en vertelden een verhaaltje na dat ze te horen kregen, direct en twintig tot dertig minuten later nog eens.
Software haalde uit die opnames ruim zevenhonderd kenmerken, zoals spreektempo, pauzes, toonhoogte, emotionele lading en woordkeuze. Een lerend algoritme maakte daar een geschatte leeftijd van. Het verschil met de echte leeftijd geeft aan hoeveel ouder of jonger iemands spraak klinkt.
Ouder klinken, ouder brein
Gezonde deelnemers hadden het kleinste verschil. Bij alzheimerpatiënten klonk de spraak gemiddeld ouder en bij de vorm van frontotemporale dementie die vooral de taal aantast was het gat het grootst.
De spraakklok hing ook samen met metingen die niets met praten te maken hebben. Wie ouder klonk, had op hersenscans vaker een brein dat ouder oogde dan zijn leeftijd. Er was ook een verband met epigenetische klokken, die de biologische leeftijd aflezen aan chemische labeltjes op het DNA. Bij alzheimerpatiënten ging een ouder klinkende stem samen met meer p-tau217 in het bloed, een stof die wijst op de hersenschade die bij alzheimer hoort. Ook scoorden mensen met een ouder klinkende stem slechter op denk- en geheugentests, zelfs op tests waarbij taal geen rol speelt.
Opvallend genoeg klonk ook de levensloop door. Bij gezonde deelnemers en alzheimerpatiënten hing een ouder klinkende stem samen met minder gunstige omstandigheden, zoals weinig opleiding, geldzorgen, voedselonzekerheid, slechte toegang tot zorg en een moeilijke jeugd.
Nog geen dementietest
Je stem laten keuren is nog niet aan de orde. De verbanden gelden voor grote groepen en zijn meestal zwak tot matig. Het model zat bij het schatten van de leeftijd gemiddeld zo’n negen jaar naast de echte leeftijd, wat een individuele uitslag weinig zeggend maakt. Bovendien werd iedereen maar één keer gemeten, dus of een ouder klinkende stem voorspelt wie later dementie krijgt, is onbekend. Ook moet nog blijken of de methode werkt in andere talen en in gewone gesprekken.
Toch zien de onderzoekers potentie. Hersenscans en bloedonderzoek zijn duur en in veel landen lastig te regelen, terwijl een spraakopname op afstand en voor vrijwel niets te maken is. Als vervolgonderzoek de resultaten bevestigt, kan de stem een goedkoop hulpmiddel worden om veroudering in de gaten te houden, juist in regio’s waar geavanceerde diagnostiek schaars is.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: