Een vrouwtjesolifant in het Keniaanse Amboseli is een paar honderd meter van haar familie afgedwaald. Ze heft haar kop, klappert ritmisch met haar oren en laat een diep bromgeluid horen. Er komt antwoord en al snel brommen meerdere olifanten tegelijk. Dat klinkt als een warboel, maar de boodschap blijft verstaanbaar. Sterker nog: bij overleg gaat hun gebrom steeds meer op elkaar lijken, blijkt uit nieuw onderzoek in Scientific Reports.
Door elkaar heen
Olifanten communiceren met lage bromgeluiden, die deels te laag zijn voor het menselijk oor. Ongeveer zestig procent van dat gebrom klinkt tegelijk met dat van andere olifanten. Omdat die geluiden lastig uit elkaar te halen zijn, keken eerdere studies vooral naar olifanten die alleen bromden. Dit team analyseerde het gezamenlijke gebrom juist als geheel.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Elke situatie een eigen geluid
De onderzoekers gebruikten 902 opnames van wilde olifanten in het Amboseli National Park, verzameld tussen 1986 en 2022. Veldwaarnemers noteerden steeds in welke situatie het gebrom klonk, bijvoorbeeld bij een hereniging, bij het zoeken naar familieleden of bij het geruststellen van een kalf. Opvallend genoeg herkende een computermodel dat alleen was getraind op olifanten die in hun eentje bromden, ook de situatie wanneer meerdere olifanten tegelijk bromden. Het gezamenlijke gebrom lijkt dus te bestaan uit losse bijdragen die elk bij de situatie passen.
Samen de volgende stap bepalen
Binnen één familie keek het team ook naar hoe het gebrom veranderde in de loop van een gesprek. Bij het zoeken naar familieleden, bij begroetingen en bij rustig overleg tijdens het eten of rusten ging het gebrom steeds meer op elkaar lijken. Bij het geruststellen van kalfjes, bij kleine begroetingen tussen familieleden en bij pogingen om de groep in beweging te krijgen was dat niet te zien. Volgens de onderzoekers kan dat deels komen doordat die gesprekken anders verlopen, want het geruststellen van een kalf vergt vaak maar één of twee roepjes. Het afstemmen lijkt vooral op te treden bij langere gesprekken waarin een groep bepaalt wat de volgende stap wordt.
Dat olifanten hun geluid zo kunnen aanpassen, is niet helemaal verrassend. Ze kunnen geluiden nadoen: een Afrikaanse olifant in Kenia imiteerde ooit het geluid van vrachtwagens en een Aziatische olifant in een Zuid-Koreaanse dierentuin zelfs menselijke woorden. De onderzoekers vermoeden dat hetzelfde vermogen achter het afstemmen zit, al is nog onbekend hoe dat in gewone gesprekken in het wild werkt.
Nog veel onduidelijk
Het computermodel koos bij losse bromgeluiden in ongeveer 45 procent van de gevallen de juiste situatie uit zes mogelijkheden, bij gezamenlijk gebrom nog minder vaak. Het zat dus vaker fout dan goed. Olifantengeluiden lopen geleidelijk in elkaar over, net als de situaties waarin ze klinken, een zoekroep kan ongemerkt overgaan in een begroeting. Bovendien noteerde steeds één waarnemer ter plekke om welke situatie het ging, zonder dat een tweede dat onafhankelijk controleerde. Het onderzoek ging alleen over volwassen vrouwtjes en het afstemmen is bekeken in 92 gesprekken binnen één familie. Ook zijn de opnames fragmenten: echte olifantengesprekken kunnen minutenlang duren, met stiltes ertussen. Of olifanten zelf iets merken van dat afgestemde gebrom, is nog niet getest. Daarvoor zouden onderzoekers de geluiden aan olifanten moeten terugspelen.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: