Je hebt niet al te best geslapen, maar je dag is wel erg druk. En dus besluit je na de lunch even je ogen te sluiten. Maar is dat wel altijd een goed idee? Wanneer is zo’n middagdutje écht gezond?
Wanneer een dutje iets verbloemt
Kinderen die je afgelopen nacht de hele tijd wakker hielden, of als je snotverkouden bent tijdens een drukke dag: soms is een middagdutje meer dan welkom en helpt het je de dag door.
Af en toe een hazenslaapje op zo’n manier inzetten kan geen kwaad. Toch zijn er ook omstandigheden waarin het dutje zelf niet zozeer gezond is, maar eerder een onderliggend probleem verbloemt, vertelt Sebastiaan Overeem, arts-somnoloog bij het Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe en hoogleraar slaapdiagnostiek aan de TU Eindhoven.
Kun jij overdag regelmatig je ogen echt niet openhouden? Dan kan dat volgens hem duiden op iets anders, zoals te kort slapen ’s nachts, een slaapstoornis zoals slaapapneu of een onderliggende neurologische aandoening, zoals narcolepsie.
Overeem: ‘Als je zonder dutje niet kunt functioneren, of als je ongewild in slaap valt, dan is dat een teken dat er iets anders aan de hand kan zijn waarnaar gekeken moet worden. Zeker als het niet verbetert als je de nachtelijke slaapuren uitbreidt.’
Een goed moment om even te slapen
Maar bij gezonde mensen kan een dutje prima. Sterker nog, onderzoek suggereert dat je geheugen en concentratie er baat bij kunnen hebben. Wat is een goed moment om die luiken even te sluiten?
‘Rond de middag is het beste moment voor een dutje’, vertelt Overeem. ‘Je lichaam bouwt de grootste slaapdruk op tegen de avond, maar rond de middag zorgt je biologische klok ook voor een natuurlijk dipje.’ Daardoor val je op dat moment relatief makkelijk in slaap. Ook de welbekende after dinner dip kan daaraan bijdragen.
Doe dat middagdutje wel het liefst voor 15.00 uur. Duik je later op de middag nog even je bed of luie stoel in, dan kan dat ten koste gaan van je nachtrust. En dat is nu juist niet de bedoeling.
Voor wie zo’n dutje extra goed is
Toch is het niet automatisch zo dat dutjes slecht uitpakken voor je nachtrust, benadrukt Overeem. ‘Mensen met narcolepsie krijgen bijvoorbeeld het advies een paar keer per dag bewust een kort dutje te doen, naast hun medicatie.’
Ook voor mensen die door een ziekte of aandoening overdag energie tekortkomen, kán een dutje juist positief uitpakken. ‘Vooral als ze daardoor ’s middags weer genoeg energie hebben om dingen te doen die anders niet zouden lukken. Dat kan er juist aan bijdragen dat iemand ’s nachts beter slaapt.’
Zolang duurt jouw dutje
Hoe lang jij ’s middags wilt slapen, mag je zelf bepalen. Maar het algemene advies is om het 10 tot 30 minuten te beperken. Blijf je langer liggen? Dan is de kans groot dat je in een diepere slaap terechtkomt, waardoor je je na het wakker worden juist wat suffer kunt voelen.
‘Er is geen perfect aantal minuten voor een middagdutje, dat verschilt per persoon. Maar als je relatief kort slaapt, word je makkelijker weer wakker. En dan zie je ook dat mensen dat als positief ervaren voor hun concentratie, alertheid en geheugen.’
Heel lange dutten overdag hebben waarschijnlijk minder voordeel, en hoewel er nog veel onduidelijk over is, vinden sommige studies zelfs een verband tussen lang slapen overdag en een hoger risico op hart- en vaatziekten. ‘Maar ook hier is de vraag of lange dutjes de oorzaak zijn, of dat mensen die ze nodig hebben al een onderliggend gezondheidsprobleem hebben’, zegt Overeem.
Een halve minuut slapen voor je creativiteit
Ben je op zoek naar een creatieve ingeving? Dan hoef je misschien niet eens echt te slapen. Sommige onderzoeken suggereren dat al heel even wegdommelen, soms zelfs maar een halve minuut, je creativiteit een zetje kan geven. Edison en Picasso zouden hier zelfs dankbaar gebruik van hebben gemaakt.
De moraal? Een kort dutje rond het middaguur kan voor veel mensen een fijne oppepper zijn. Maar merk je dat je overdag steeds slaap nodig hebt om de dag door te komen, dan verdient misschien niet het dutje, maar de oorzaak ervan wat extra aandacht.
Marieke is een socioloog met passie voor tekst en taal. Ze wil altijd alles weten. Over menselijk gedrag, maar ook over de koboldhaai en andere mysterieuze diepzeewezens. In een volgend leven wordt ze mariene bioloog. Tot die tijd duikt ze in kennis en verhalen.