Stel, je bent voor de tweede keer zwanger. Als je eerder al een kind kreeg, weet je brein inmiddels wel hoe een bevalling werkt. Toch? Nou, dat blijkt niet helemaal waar. Een eerste zwangerschap zet al allerlei veranderingen in je hersenen in gang, maar nieuw onderzoek laat zien dat ook een tweede zwangerschap sporen nalaat in je brein. En bijzonder: die veranderingen zijn anders dan bij de eerste zwangerschap.
Dat klinkt vreemd, en misschien zelfs een beetje eng: je hersenen veranderen als je in verwachting bent. Maar Elseline Hoekzema, hoofd van het Pregnancy Brain Lab van het Amsterdam UMC waar het onderzoek plaatsvond, kan je geruststellen. Volgens haar hebben de veranderingen te maken met de voorbereiding op de periode van na de bevalling.
‘Je hoeft van tevoren nog niet helemaal het gevoel te hebben dat je er klaar voor bent, of het al helemaal voor je te zien hoe je het allemaal moet doen’, mailt ze. ‘Als het goed is komt dit vanzelf, en je hersenen kunnen daarbij een beetje helpen.’
De hersenen onder de scanner
Om dat te begrijpen, moet je eerst wat meer weten van het onderzoek en de veranderingen zelf. Hoekzema’s team volgde 110 vrouwen. Dertig van hen werden zwanger van hun tweede kind, veertig van hun eerste kind en ter controle waren er ook 40 vrouwen die niet zwanger werden.
De vrouwen werden vóór hun zwangerschap en na de bevalling onderzocht in hersenscanners. Door het brein op verschillende momenten in beeld te brengen, konden de onderzoekers zien welke veranderingen tijdens de zwangerschappen optraden.
Minder grijze stof bij beide zwangerschappen
Die veranderingen hebben onder meer te maken met de hoeveelheid grijze stof in het brein. Die neemt af, zowel bij de eerste als bij de tweede zwangerschap, maar bij vrouwen die voor het eerst in verwachting zijn gebeurt dat in een groter deel van de hersenen.
Grijze stof speelt een belangrijke rol bij onder meer het verwerken van informatie. Is het dan erg dat je er minder van hebt als je binnenkort (weer) moeder wordt?
Dat hoeft niet per se, stelt Hoekzema. ‘We zien steeds meer aanwijzingen dat er sprake lijkt te zijn van een positieve aanpassing.’ Ze vergelijkt de veranderingen met wat er tijdens de puberteit in de hersenen gebeurt. Ook dan worden hersennetwerken anders. Een mogelijk mechanisme daarbij is synaptic pruning: het verwijderen van onnodige verbinden tussen hersencellen.
Wat het verschil is bij beide zwangerschappen
Het opvallendste verschil tussen de eerste en tweede zwangerschap zit in de hersennetwerken die veranderen.
Bij een eerste zwangerschap waren de veranderingen sterker in het zogeheten default mode network. Dat is een netwerk dat vooral actief is als je niet met een concrete taak bezig bent. Het speelt onder meer een rol bij het maken van je zelfbeeld, introspectie en sociale processen. Ook tijdens een tweede zwangerschap verandert dit netwerk, legt Hoekzema uit, ‘maar minder sterk dan bij een eerste zwangerschap’.
Ben je voor de tweede keer in verwachting, dan lijkt je brein zich meer te richten op de buitenwereld. ‘Er zijn sterkere veranderingen in netwerken die een rol spelen in aandacht geven, en het verwerken van en reageren op prikkels van je zintuigen’, stelt Hoekzema. Waarom dat zo is, is niet met zekerheid te zeggen, maar ze heeft wel een idee.
‘Je kunt je voorstellen dat dit belangrijk is bij het zorgen voor meerdere kinderen tegelijk. Dan moet je je aandacht richten op de buitenwereld en die ook zien vast te houden.’
Word je door een zwangerschap ook vergeetachtiger?
Nu lijken aandacht en zwangerschap niet hand in hand te gaan. Iedere vrouw in verwachting krijgt kreten als ‘zwangerschapsdementie’ en ‘mommy brain’ over zich heen omdat ze zo vergeetachtig zou zijn. Heeft dat misschien ook iets te maken met de veranderingen in de hersens?
Dat kan Hoekzema op basis van dit onderzoek nog niet zeggen, maar dat is momenteel wel een onderwerp van een andere studie. ‘Daarin hebben we voor het eerst gekeken of er veranderingen optreden in geheugenfuncties van de hersenen’. Maar omdat de resultaten daarvan nog niet gepubliceerd zijn, kan ze er nu niets over zeggen.
In het brein verandert er dus van alles en nog wat tijdens de zwangerschap. Het onderzoek geeft een mooie kijk op wat er op bepaalde hersengebieden plaatsvindt tijdens een tweede zwangerschap en hoe dit anders is dan bij een eerste.
Mogelijk geeft het onderzoek ook een geruststellende gedachte als je voor de tweede keer zwanger bent. Terwijl jij je afvraagt hoe je straks in vredesnaam twee kinderen tegelijk moet aankleden, voeden en in de gaten houden, zijn je hersenen ondertussen al bezig met hun eigen voorbereiding.
Sophia studeert Film- en Literatuurwetenschappen aan Universiteit Leiden en loopt stage op de redactie van Quest. Ze is geïnteresseerd in films, verhalen en de wetenschap achter bepaalde dingen. In haar vrije tijd is ze vaak in de bioscoop te vinden of op zoek naar een onderwerp voor haar volgende goede verhaal.