Zorgen mantelzorgers wel goed voor zichzélf?

Zorgen voor je zieke partner, ouder of andere bekende: waarschijnlijk doe je het met liefde. Boodschappen doen, helpen met aankleden, schoonmaken, gezelschap houden: de lijst met zorgtaken is eindeloos. Doe je dat langdurig of erg intensief, dan ben je mantelzorger, zoals ruim een derde van de volwassen Nederlanders. Maar zorg je als mantelzorger wel goed voor jezelf?

Zo’n 2 miljoen mensen in Nederland zijn mantelzorger en zorgen gemiddeld 12 uur per week voor een familielid of bekende, blijkt uit cijfers over 2022 van het CBS. Bijna één op de vijf mantelzorgers voelt zich zwaar belast. En met de vergrijzing groeit het aantal mantelzorgers.

Wanneer ben je mantelzorger?

Volgens het CBS ben je mantelzorger als je al langer dan drie maanden, of meer dan acht uur per week, onbetaalde zorg geeft aan iemand die langdurig ziek of hulpbehoevend is. Het doen van huishoudelijke taken, wassen, aankleden, gezelschap houden en de financiën regelen zijn allemaal taken die vallen onder mantelzorg.

Welke mantel?
De term mantelzorg is een relatief jong begrip én wereldwijd een beetje een vreemde eend in de bijt. In het Engels zeggen ze (informal) carer of caregiver. In het Duits, Frans en Spaans gebruiken ze variaties op de ‘informele verzorger’. Hoe komen wij dan aan mantelzorg? Daar kwam medicus Johannes Hattinga Verschure in 1972 mee op de proppen, voor zorg van naasten als ‘een mantel die verwarmt, beschut en beveiligt’.

Maar hoe goed zorgen mantelzorgers voor zichzelf? Recent onderzoek vergeleek 29 eerdere onderzoeken naar in totaal 80.000 mantelzorgers wereldwijd. Daaruit bleek dat mantelzorgers onevenredig veel last hebben van spanning, depressie en stress. Veel gaven aan behoefte te hebben aan psychologische ondersteuning (van enkele procenten tot 40 procent, afhankelijk van het onderzoek), maar hulp zoeken deden ze meestal niet.

Zorgen voor de mantelzorger

Ditzelfde beeld komt naar voren uit het Nederlandse Nationaal Mantelzorgonderzoek uit 2024: 76 procent van de 1946 ondervraagde mantelzorgers maakt zich zorgen om hun eigen gezondheid door de zorgtaken die ze hebben. Intensief voor iemand zorgen, hoe graag je het ook doet, kan namelijk erg zwaar zijn. Helemaal niet gek dat je daar als mantelzorger op jouw beurt af en toe wat hulp bij nodig hebt.

Maar relatief weinig mantelzorgers gingen echt op zoek naar hulp, bleek uit het internationale onderzoek. Extra praktische hulp bij het mantelzorgen of voor degene voor wie ze zorgden, vonden mantelzorgers belangrijker dan psychologische hulp voor henzelf. De onderzoekers zagen ook dat hoe zieker de patiënt was, hoe zwaarder de zorgtaken werden en hoe slechter het psychologisch welzijn van de mantelzorger. Maar ook: hoe minder hulp ze zelf juist zochten. Driedubbel zwaar, dus.

Wat helpt wel?

Ook rust er voor sommige mensen nog een stigma op mentale gezondheid, wat hen tegenhoudt om hulp te zoeken of er met iemand over te praten. De mantelzorgers die het meest om hulp vroegen, waren jong, vrouw en hoogopgeleid. Als hulp actief werd aangeboden, vroegen wel iets meer mantelzorgers hulp voor zichzelf.

Om mantelzorgers te helpen beter voor zichzelf te zorgen, raden de onderzoekers aan mantelzorgers actief te helpen en door te verwijzen. Ook betere voorlichting over psychische klachten en beschikbare hulp kan helpen, net als het verminderen van schaamte daarover. En besef: wie goed voor zichzelf zorgt, kan ook beter voor een ander zorgen.