Immunologen hebben ontdekt dat een slechte luchtkwaliteit het risico op bacteriële luchtweginfecties vergroot en het verloop verergert.
Luchtvervuiling leidt tot meer en ernstigere pneumokokkeninfecties. Deze ziekte, die veroorzaakt wordt door de bacterie Streptococcus pneumoniae, zorgt voor heftige luchtwegproblemen.
Onderzoekers van onder andere het Wellcome Sanger-instituut in het Verenigd Koninkrijk analyseerden pneumokokkeninfecties in Zuid-Afrika. Ze ontdekten dat een hogere concentratie fijnstof in de lucht sterk samenhangt met een verhoogd risico op de invasieve pneumokokkenziekte (invasive pneumococcal disease of kortweg IPD).
LEES OOK
Hoe gezond zijn toegevoegde eiwitten?
Chips, pannenkoeken, chocolademelk, pasta, tonijnsalade: van de meest uiteenlopende producten is tegenwoordig een variant met ...
Andere bacterie, ander ziektebeeld
De onderzoekers verzamelden gegevens van 59.017 geregistreerde IPD-gevallen in Zuid-Afrika tussen 2005 en 2023. Ze legden de woonplaats van de patiënten naast schattingen van de luchtkwaliteit, die afkomstig waren van onder andere modellen van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA. Daaruit bleek dat meer luchtvervuiling leidt tot meer en ernstigere IPD-gevallen.
De immunologen onderzochten van 4.350 gevallen ook welke specifieke bacteriestam de ziekte had veroorzaakt. Uit hun analyse bleek dat mensen met verschillende types van de bacterie in hun luchtwegen andere reacties vertoonden op een blootstelling aan luchtvervuiling. Bij drie subtypes leidt het inademen van vuile lucht tot bijzonder veel risico op IPD.
Van meelifter tot ziekmaker
Veel mensen dragen de pneumokokbacterie met zich mee zonder dat die schade oplevert. Soms verandert de bacterie plots in een ziekteverwekker. Dat gebeurt bijvoorbeeld als de trilharen in het slijmvlies die gewoonlijk ongewenste stoffen naar buiten werken verzwakken door een verminderd immuunsysteem of door roken. Dit kan een infectie veroorzaken, met in 10 procent van de gevallen een dodelijke afloop, voornamelijk bij kinderen onder de vijf jaar en ouderen.
De specifieke bacteriestam bleek ook te bepalen wanneer iemand ziek wordt. Mensen in gebieden waar subtypes 4, 8, 23F en 19F veel voorkomen, worden meestal twee weken na blootstelling ziek. Voor andere subtypes was dat sneller en stak de ziekte al een week na de infectie de kop op. Ook melden de onderzoekers dat hogere temperaturen het risico op ziekte verhoogden, terwijl koudere temperaturen dit juist verlaagden.
Hoewel luchtvervuiling niet de hoofdoorzaak is dat de ziekte opspeelt, kan die wel olie op het vuur gooien. Zo kan luchtvervuiling ervoor zorgen dat het slijm in de luchtwegen hardnekkiger wordt. Hierdoor verblijven bacteriën langer in de luchtwegen en hebben ze de kans om zich meer te vermenigvuldigen.
Ook in Nederland
‘Dit onderzoek ondersteunt eerder bewijs dat de luchtkwaliteit onze gezondheid beïnvloedt en laat zien dat er verschillende uitwerkingen zijn afhankelijk van de meest voorkomende pneumokokkensubtype in het betreffende gebied’, zegt patholoog Anne von Gottberg van het Nationaal Instituut voor Overdraagbare Ziekten in Johannesburg, Zuid-Afrika.
Immunoloog Marien de Jonge van het Radboud Medisch Centrum, die niet betrokken was bij het onderzoek, stelt dat de analyse zeer grondig is uitgevoerd. ‘Er zijn veel variabelen die het ziektebeeld van een infectie kunnen beïnvloeden, denk aan leeftijd, subtypes, etniciteit en milieuomstandigheden. Deze studie heeft al deze factoren meegenomen door een onderzoek te doen met veel data in een groot land, Zuid-Afrika. Dat is erg knap.’ Verder zijn de gegevens verzameld gedurende achttien jaar wat de conclusies van het onderzoek betrouwbaarder maakt.
De Jonge zegt dat een dergelijk onderzoek ook in Nederland interessant zou zijn. ‘In Nederland is de luchtkwaliteit in bepaalde gebieden slecht en worden er verhoogde concentratie fijnstof aangetroffen. Zo bleek uit een recente studie dat mensen die in de buurt van veehouderijen leven een verhoogd risico op luchtwegklachten en luchtweginfecties hebben. Maar om een verband aan te tonen tussen een verhoogd risico op ernstige pneumokokkeninfecties en verminderde luchtkwaliteit, zijn veel meetgegevens nodig over langere perioden. Zo’n onderzoek vergt een groter gebied – daarbij zouden meerdere Europese landen betrokken moeten zijn’, zegt De Jonge.