Code rood: hoe Utrecht zich wapent tegen steeds extremere hitte

Utrecht - Te weinig schaduw, een tekort aan zwemwater en inwoners die hun bloedhete woning ontvluchten. Utrecht werkt aan een uitgebreider hitteplan. De gemeente wil experimenteren met lichter asfalt en overweegt het uitdelen van ventilatoren en witte lakens. Maar er komen nog meer maatregelen.

Burgemeester Sharon Dijksma benadrukte afgelopen maand nog in gesprek met RTV Utrecht dat het belangrijk is om in te spelen op hetere zomers. "Hoe meer groen er in een stad komt, hoe beter het vol te houden is, ook in de toekomst", zei ze. Ook wees ze op het belang van openbare zwemplekken, vooral voor jongeren die tijdens warme dagen in de stad willen recreëren.

Utrecht trekt tot en met 2030 ongeveer 32 miljoen euro uit voor vergroeningsprojecten. Vooral de binnenstad en oudere wijken als Rivierenwijk, Ondiep en Zuilen zijn volgens de gemeente kwetsbaar voor hittestress. Ook bedrijventerreinen als Lage Weide, Oudenrijn en Overvecht warmen snel op.

Ook de nieuwe woonwijken Merwedekanaalzone en Beurskwartier blijken kwetsbaar voor hitte. Vergroening is daarom een belangrijk onderdeel van de bouwplannen.

Verder wil de gemeente bomen zoveel mogelijk behouden. Bij de evaluatie van het bomenbeleid volgend jaar wordt onderzocht of grote en oude bomen extra bescherming kunnen krijgen. Daarbij kijkt de gemeente ook naar de omvang van de boomkroon, het bovenste gedeelte van een boom.

Niet alleen buiten, maar ook in woningen kan de hitte flink oplopen. Ook sommige nieuwbouwwoningen kunnen veranderen in broeikassen. Bewoners van appartementencomplex Solo in de Cartesiusdriehoek vertelden eerder aan RTV Utrecht dat het binnen soms warmer dan dertig graden wordt. Het duurt dagen voor de hitte verdreven is.

De gemeente bespreekt met woningcorporaties welke maatregelen mogelijk zijn om huurwoningen beter tegen hitte te beschermen. Voor particuliere verhuurders wordt nog naar een aanpak gezocht.

In juni gold voor het eerst code rood vanwege extreem hoge temperaturen. Utrecht wil de ervaringen van afgelopen zomer meenemen in het nieuwe hitteplan.

Tijdens hittegolven konden inwoners terecht in buurthuizen, bibliotheken, gemeentelijke gebouwen, kerken en een museum. In sommige wijken waren niet genoeg koele plekken beschikbaar. Ook was er te weinig personeel om alle gebouwen open te houden.

Opvanglocatie De Stadsbrug was tijdens hitteperiodes 24 uur per dag open voor dak- en thuislozen. Hulporganisaties deelden water uit. Het Rode Kruis reed met een gekoelde bus door de stad en deelde ook ijs uit.

Zwembad De Krommerijn had als proef langere openingstijden. Na een incident stopte de gemeente daarmee. Andere zwembaden kregen geen ruimere openingstijden.

De gemeente zegt na raadsvragen van GroenLinks-PvdA, Stadsbelang Utrecht, EenUtrecht en het CDA te onderzoeken of kwetsbare inwoners witte lakens en ventilatoren kunnen krijgen. Hoe dat precies moet werken, is nog niet duidelijk. Witte lakens kunnen zonlicht weerkaatsen en zo helpen om woningen koeler te houden.

Ook wil Utrecht doorgaan met het gratis uitdelen van zonnebrand. De afgelopen twee jaar konden inwoners op twaalf openbare locaties zonnebrand krijgen.

Het aantal openbare watertappunten wordt uitgebreid van 75 naar honderd. Voor meer tappunten is geen budget beschikbaar.

In de bloedhitte op de bus wachten, is geen pretje. Utrecht houdt niet bij hoeveel bushaltes voldoende schaduw bieden op warme dagen.

De stad telt 589 haltes, waarvan 481 met een abri. Voorlopig zijn er geen plannen om extra schaduw aan te brengen. Volgens de gemeente valt schaduw bij bushaltes niet binnen de huidige plannen voor het openbaar vervoer.

Bij speelplekken geldt bij herinrichting het uitgangspunt "groen, tenzij". Bomen en pergola's moeten voor schaduw zorgen.

Op sommige schoolpleinen zijn al schaduwdoeken geplaatst. Op openbare speelplekken kiest de gemeente daar niet voor, omdat die zonder dagelijks beheer gevoelig zijn voor schade en veiligheidsrisico's.

Utrecht wil op een of meer locaties experimenteren met lichter asfalt. Daarin wordt witte steenslag verwerkt, waardoor een deel van het zonlicht wordt gereflecteerd en het wegdek minder opwarmt. De gemeente wil het effect meten. De levensduur is nog onbekend en de aanleg is voorlopig duurder dan die van regulier asfalt.

"We kennen succesvolle voorbeelden uit onder andere gemeente Groningen", zegt de gemeente. "Wij zien deze ontwikkeling als een kans."

De gemeenteraad wordt voor de zomer van 2027 geïnformeerd over het vernieuwde hitteplan.