RTV Utrecht
30 september, 07:00 • Aangepast 30 september, 15:49 • 3 minuten leestijd
Utrecht - Een terugkeer van het Leeuwenberghorgel naar zijn oorspronkelijke plek in de voormalige kerk in Utrecht is uitgesloten. En de kans dat het orgel, dat momenteel in Zwolle staat, ooit weer naar Utrecht komt is ook klein. Er is volgens de gemeente geen geschikte locatie.
Het orgel, dat in 1954 werd gemaakt door orgelbouwer Flentrop, werd in 2020 zonder vergunning verwijderd en overgebracht naar de Grote Kerk in Zwolle. Daar konden ze het tijdelijk goed gebruiken, omdat het eigen wereldberoemde Schnitgerorgel gerestaureerd moest worden. Ondertussen kon er in de kerk dan wel gespeeld worden op het Utrechtse orgel.
Maar in Zwolle is het Schnitgerorgel bijna helemaal gerestaureerd. Volgens orgelmaker Flentrop, de huidige eigenaar, moet het Leeuwenberghorgel uiterlijk een jaar daarna uit de Zwolse kerk vertrekken. Waarheen, dat staat nog niet vast, maar de tijd begint te dringen. "Ik kan het orgel straks niet op straat zetten", zegt Flentropdirecteur Erik Winkel. "Als Zwolle zegt dat het eruit moet, dan moet ik wel weten waar ik ermee naartoe kan."
Het Utrechtse CDA zou graag zien dat het orgel terugkeert naar Utrecht en stelde daarover al vragen aan het gemeentebestuur. Bij Leeuwenbergh is alleen geen plek meer, zegt Monique Kampinga, directeur van Stadsherstel Utrecht, de huidige eigenaar van het gebouw. De voormalige kerk aan het Servaasbolwerk is nu een cultureel centrum en evenementenlocatie en is volgens Kampinga niet de juiste plek voor het orgel.
"Het zou zonde zijn als het orgel hier komt te staan. Wij gaan het niet bespelen en kunnen het daarom ook niet goed beschermen. Ik zie het liever op een plek in Utrecht waar dit wel kan."
Maar de kans daarop is ook klein. De gemeente Utrecht is al jaren actief op zoek naar een passende bestemming voor het instrument, maar die zoektocht loopt vast. Door het sluiten van veel kerkgebouwen is het aanbod van orgels inmiddels een stuk groter dan de vraag, schrijft de gemeente in antwoord op de raadsvragen van het CDA.
In Utrecht is tot nu toe geen plek gevonden. Wel heeft de gemeente goede hoop op een oplossing buiten de stad: "Op dit moment vinden er verwachtingsvolle gesprekken plaats tussen de eigenaar van het orgel en een rijksmonumentaal kerkgebouw buiten Utrecht."
Orgelbouwer Flentrop nam het instrument in 2020 "een beetje tegen heug en meug" over van de toenmalige eigenaar Stichting Gasthuis Leeuwenbergh. Want er dreigde volgens directeur Winkel een scenario waarbij het instrument in onderdelen zou worden verkocht en elders hergebruikt. Dat vond de orgelbouwer onwenselijk vanwege de monumentale waarde.
De Raad van State bepaalde dat het orgel destijds niet zonder vergunning uit de Leeuwenberghkerk had mogen worden verwijderd. Die vergunning had de toenmalige eigenaar aan moeten vragen. Voor een nieuwe verhuizing is weer een vergunning nodig, van de gemeente Utrecht. Het orgel staat nu wel te koop, maar de gemeente heeft het laatste woord.
Gemeente én Flentrop zeggen goed samen te werken, omdat ze willen dat het orgel op een plek terechtkomt waar het ook echt wordt gebruikt. Ze hebben daarbij een voorkeur voor een Nederlands Rijksmonument, zodat de Rijksbescherming intact blijft. Flentropdirecteur Winkel hoopt ook dat er uiteindelijk een bevredigende oplossing komt, omdat ze enigszins met het orgel in hun maag zitten. "We hebben niet de ambitie om eigenaar van orgels te zijn. We zijn orgelmaker."
Volgens de gemeente Utrecht is het aanbod van orgels veel groter dan de vraag, door het sluiten van kerkgebouwen. Directeur Winkel van Flentrop zegt ook dat Vereniging van Orgelmakers zich "grote zorgen maakt".
Er zijn meer monumentale kerkorgels die zonder vergunning niet meer op de plek staan waar ze horen. En als de herbestemming van kerken in dit tempo doorgaat worden dat er nog veel meer. Volgens Winkel vraagt dat om beleid en "het onder ogen zien van de situatie".